# Инжил, Яратылув, Рут, Эстер, Юнус: Ашылув

Unknown

## ИНЖИЛ


ISBN 978-5-93943-164-4

© Институт перевода Библии, Москва, 2011


## Кирис соьз


Оьрметли окувшылар!

Сиз колынъызга алып турган китап Янъы Антласув деп аталады.

Янъы Антласув Эски Антласув ман бирге Библияды туьзеди.

Библия – савлай дуныяда энъ бек окылатаган китаплардынъ бириси болады. Онда Алла Таала дуныяды, аьдемди калай яратканы эм Муса пайхамбар аркалы аьдемлерге оьзининъ Йорыгын бергени акында хабарланады. Бу Йорыктынъ негизинде Аллага ынанув эм ювык аьдемлерин суьюв турады. Онынъ акында Эски Антласувдынъ биринши бес китабында – Тауратта айтылады.

Ама биз Эски Антласувдынъ калган баска китапларыннан аьдемлер, аьдетинше, Алладынъ Йорыгын, тийисли этип, толтырмаганын билемиз. Аьдемлер Аллады оьрметлевди, ювыгын суьювди тез мутатаган болганлар. Алла Таала пайхамбарларын аьдемлерге йиберетаган эди, ама олардынъ коьплери пайхамбарлардан эситкен Алладынъ соьзине эс бермейтаган эдилер.

Янъы Антласув хабарлайтаган ислер сол заманларда болган эдилер. Аллаху-Таала Иса Масихти аьдемлерди акыйкаттынъ йолына кайтарар, оларды Аллады суьйип уьйретер эм оларга оьмирлик яшавга эсикти ашар уьшин йиберген. «Мессия» соьзи грекше «Христос», «май ягылган» деген маьнеди анълатады: соьйтип сайланган патшаларга, пайхамбарларга эм бас дин куллыкшыларга айтатаган болганлар.

Иса йырма юзйыллык артта Палестинада тувган. Палестина сол заманга Урым империясы ман енъилген эди. Ама онда орынласып яшаган ювытлар оьзлерининъ динин эм ата – бабаларынынъ аьдетлерин саклайтаган болганлар. Алла оларга ят аьдемлердинъ баскыншылыгыннан босатаяк куткарувшыды йибереегине сенетаган эдилер. Алла ман йиберилген куткарувшы Иса Масих болып шыкты.

Ама Ол ювытларга олардынъ саклап турганлары болмай, оннан да коьбиректи этти: Ол савлай аьдем дуныясын куьнадан эм оьлимнинъ куьшиннен куткарды. Исада оны этпеге куьши бар эди, неге десе Оны ман бирге Алладынъ Рухы болган эди.

Янъы Антласув йырма ети китаптан туьзилген. Биринши доьрт китабы – Инжил. «Евангелие» – грек соьзи, грек тилинде «Ийги Хабар» деген тувра маьнеди анълатады. Соьйтип Оьзининъ окувын Иса Масих Оьзи атаган эди. Инжил Исадынъ яшавы, кызмет кылувы, Онынъ окувы эм эткен аьжейиплери, оьлуьви эм оьлилерден тирилуьви акында хабарлайды. Инжил Исага ынанып ызыннан иерген доьрт аьдем мен – Матай, Марк, Лука эм Яхъя ман язылган. Олардынъ баьриси де яде оьзлери Исадынъ яшавында болган ислерди коьргенлер, яде оны коьргенлердинъ хабарларыннан язып алганлар. Инжилдинъ доьрт кесеги бир бириннен оьзлерининъ язылув стильлери мен эм язувшылар Исадынъ яшавынынъ кайсы ислерине айырым эс эткенлери мен баскаланады. Ама олар эш бир зат пан да бир бирлерине карсылык этпейдилер, керисинше, Исадынъ яшавын эм окувын туьрли ягыннан коьрмеге ярдам этедилер. Тап сол ислер христиан Ямагатынынъ туьзилуьвининъ басы боладылар, эм Куран артта Исады, ети пайхамбардынъ негизининъ бири деп, белгилейди.

Иса оьлилерден тирилгениннен сонъ, Онынъ окувы кенъ яйылып басланады. Исадынъ биринши сокталарынынъ яшавы акында «Элшилердинъ ислери» деген китапта хабарланады. Сол китап Инжилден сонъ келеди. Оны Инжилдинъ бир кесегининъ авторы Лука язган. Лука бу китапта язылганды оьзи коьрген эм де сол ислердинъ коьбисинде катнаскан. «Элшилердинъ ислери» китаптынъ ортасындагы геройлардынъ бири – Петер эм Паул. Исадынъ артыннан иерген эки айтувлы соктасы. Олар Иса акында хабарды яяр уьшин коьп куьресип ислегенлер эм Онынъ атыннан коьплеген аьжейиплерди эткенлер.

Исадынъ биринши сокталарынынъ насихатшылары бирерде оьзлерининъ окувшыларына хатлар язатаган болганлар. Онда Исадынъ окувын анълатканлар, Аллага уьшини мен де ынанган аьдем оьзин кайтип юргистпеге кереги акында насихатлаганлар. Бизге еткен йырма бир хат та соьйтип Янъы Антласувга киргистилген. Бу хатлар Исадынъ эм онынъ сокталары акында билмеге суьйгенлердинъ баьрисин айлак та бек кызыксындыраяклар.

Эм Янъы Антласувдынъ сонъгы йырма етинши китабы – Ашылув. Онынъ биринши аятыннан алып, китаптынъ бас темасы кайдай болганы белгиленеди: «Иса Масихтинъ ашылувы. Аллаху-Таала оны Исага Оьзининъ кулларына не зат тез арадан болаягын коьрсетер уьшин берген…» (Ашы. 1:1) Бу китап Исадынъ энъ ювык сокталарынынъ бириси Яхъя ман язылган. Яхъя Янъы Антласувга кирген Инжилдинъ бир кесегининъ эм уьш хаттынъ авторы болады. «Ашылув» китабынынъ мырады – ызыннан иерген сокталарынынъ коьнъиллерин коьтеруьв, неге десе олар, Исадынъ бу дуныя яшавынынъ бир неше онйыллыклары озганнан сонъ, ынанмаган замандаслары ягыннан эм де, айырым болып, оькиметтен оьсе барган душпанлыкты сезетаган эдилер. Бу китап келеекте болаяк куткарылувга уьмит эттиреди. Сонынъ уьшин савлай Янъы Антласув китабындай, тек биринши окувшыларына болмай, баьрисине де каратылады.

Скобкалар ишинде курсив аьриплер мен язылган соьзлер оригинал текстте болмаганлар, оларды биз айтылганнынъ маьнесин ашык этер уьшин косканмыз.

Янъы Антласув басында эски грек тилинде язылган эди, ама эки мынъйыллыктынъ бойында ол савлай дуныядынъ мынъга ювык тиллерине коьширилген. Биз куванышлымыз, энди ногайларга да, баскалардай, бу айтувлы кие китаплар йыйынтыгы ман оьзининъ тувган тилинде таныспага амал бериледи.

Библияды коьшируьвши институт коьшируьвшилерге, редакторларга эм Янъы Антласувдынъ ногай тилинде бу баспалавда катнаскан баьри аьдемлерге оьзининъ разылыгын билдиреди.


## Ашылув

### ЯХЪЯГА АШЫЛГАН СОЬЗ


Бу китаптынъ авторы ким болганын айырувда бир неше аьдетте болган ой бар. Энъ яйылганы – оны язган элши Яхъя, Янъы Антласувга киргистилген доьртинши Инжилдинъ эм уьш хаттынъ авторы. Ол китапты янъы оьмирдинъ 90-ншы йылларында, император Домицианнынъ заманында оьзи Патмос аралына суьргинге туьскенининде язган, дейдилер. Домициан, оьзине Алла деп, сый беруьвди талаплаган эм христианларды каты кыйнайтаган болган. Баска бурынгы ойга коьре, автор элши тувыл, тек онынъ аты – Яхъя.

Бу китап Эски Антласув пайхамбарлардынъ аьдетине ызлайды. Пайхамбарлар ярык эм эсте сакланатаган келбетлер мен ердинъ тарихининъ кутылаягы эм ийгиликтинъ яманлыктынъ уьстиннен сонъгы енъуьви акында айтатаган болганлар.

Сосы китапта суьвретленген хабар биринши яктан Кишкей Азиядынъ (соьлеги Турциядынъ) христиан ямагатларына каратылган. Ол кувгында болганларга келеекте не зат болмага тийисли деген соравга уьмитлендируьвши явап береди: Иса Масих янъыдан ерге келеек, Ким Аллага эм Онынъ халкына карсы шыккан болса, солардынъ баьрисининъ уьстиннен сонъгы енъуьвди табаяк эм Ога сенимли аьдемлерге оьмирлик савгады береек. Китаптынъ бетлериннен христиан ямагатларынынъ арасына кирген ялган окытувшылардан сак болмага кереги акында айтылады.


### 1


1Бу – Иса Масихтинъ ашылув соьзи. Алла оны, тез арадан не зат болмага тийисли экенин оьзининъ кулларына коьрсетеек болып, Иса Масихке берген эди. Иса Масих бу соьзди маьлеги аркалы йиберип, Оьзининъ кулы Яхъяга ашып коьрсетти.

2Яхъя да аьр не коьргенине, Алладынъ соьзине эм Иса Масихтинъ билдируьвине шаатлык этти.

3Бу соьзлерди окыйтаган, эситетаган эм мунда язылганларды тутатаган наьсипли, неге десе (сол соьзлердинъ толтырылаяк) заманы ювыклайды.


Ети иман ямагатына салам


4Яхъядан Асия элиндеги ети иман ямагатына: Бар Болып Турганнан, Бар Болганнан эм де Бар Болып Тураяктан, Онынъ тагынынъ алдында туратаган ети рухтан,

5эм акыйкат шаат болган, оьлиден биринши тирилген, дуныя патшаларынынъ басшысы болган Иса Масихтен сизге шапагат эм тынышлык болсын!

6Бизди суьйген, Оьзининъ тоьгилген каны ман куьналарымыздан эркин эткен, бизди Оьзининъ Атасы Аллага куллык этпеге патша эм дин куллыкшылары этип айырган Исага оьмирлер оьмирлерге данък эм куьдирет болсын! Амин.

7Мине Иса булытлар ман келеятыр, Оны аьр туьрли коьз де, Оны тескишлеп оьлтиргенлер де коьрееклер. Ердеги баьри ырувлар да Онынъ алдында юзлерин тоьбелеп йылаяклар. Солай. Амин.


Бириншиси де, сонъысы да Менмен


8«Менмен – Альфа да, Омега да, (басы да, ахыры да)», – дейди Бар Болып Турган, Бар Болган эм Бар Болып Тураяк, савлай дуныяды туткан Раббий Алла.

9Мен Исадынъ азап шегуьвинде, патшалыгында эм тоьзимлигинде сиз бен бирге катнасувшы (иман) кардашынъыз Яхъяман, Алла соьзин яйып, Иса Масихке шаат болганым уьшин Патмос аралда (есир) болып шыктым.

10Раббий куьнинде[1] мени Рух бийлеп алды эм артымнан куьшли, зурна ишиннен шыккандай, тавыс эситтим. Ол : «[Альфа да, Омега да, бириншиси де, сонъысы да Менмен.]

11Сол коьретаганынъызды китапка яз эм Асия элиндеги ети иман ямагатына йибер: Эфеске, Измирге, Бергамага, Тиатирага, Сартка, Филаделфияга эм Лаодикияга», – деди.

12Мени мен соьйлегеннинъ давысы кимдики болганын коьрер уьшин бурылып карадым да ети алтын майшыракты коьрдим.

13Ети майшырактынъ ортасында аьдем улына усаган, ерге дери еткен узын кийимге оралган эм коькирегине дери алтын белбав кыскан Биревди коьрдим:

14Онынъ басы ман шашы, ак юндей, кардай ак; коьзлери от ялынындай,

15аяклары отта кыздырылган яркыраган ездей, давысы шорылдап аккан сувлар тавысындай эдилер.

16Ол онъ колында ети юлдызды тута эди, а авызыннан эки ягы да оьткир кылыш шыга эди. Онынъ бети болган куьши мен яркырайтаган куьндей эди.

17Мен Оны коьргенде, оьлгендей, аягына йыгылдым. А Ол, мага Оьзининъ онъ колын салып, айтты: «Коркпа! Бириншиси де, Ахырысы да Менмен.

18Тири Болувшы Менмен: оьлген эдим, а энди оьмирлер оьмирлерге яшайман. [Амин.] Ахыреттинъ де, оьлимнинъ де ашкышлары Менде.

19Солай этип сен коьргенинъди, не зат бар болып турганын эм оннан сонъ не зат болаягын яз.

20Меним онъ колымда сен коьрген ети юлдыздынъ эм ети алтын майшырактынъ сыры бу болады: ети юлдыз – ети иман ямагатынынъ маьлеклери, а ети майшырак – ети иман ямагаты.


### 2


Эфестеги ямагатка хат


1Эфестеги иман ямагатынынъ маьлегине[2] булай яз: Онъ колында ети юлдызды тутып, ети майшырактынъ арасында Юруьвши булай айтады:

2«Эткен затларынъды, куллыгынъды, тоьзимлигинъди эм де сен яман кылыклы аьдемлерди шыдап болмаганынъды билемен. Оьзлерин (Иса Масихтинъ) элшилеримиз деп санаган, ама уьшини мен элши болмаган аьдемлерди сынагансынъ эм де олардынъ оьтирикши болганларын анълагансынъ.

3Сен коьпти тоьзип кеширгенсинъ, сабырлыгынъ бар болганын, Меним атым уьшин шыдап, арымаганынъды билемен.

4Ама сага карсы айтаягым: биринши суьйиминъди таслаганынъ болады.

5Солай этип кайдан йыгылганынъды эсинъе туьсир, тевбеге кайт, алдын эткен затларынъды эт. Солай болмаса, эгер тевбеге келмесенъ, касынъа келермен эм шырагынъды орныннан козгалтарман.

6Сенде не зат ийги десенъ – мендей болып, Николай[3] кавымынынъ эткен затларын сен де коьрип болмайсынъ.

7Рухтынъ иман ямагатларына не айтатаганын кулагы болган эситсин! Ким енъеди, сога Алла еннетининъ ортасындагы яшав терегиннен туз-даьм эттирермен».


Измирдеги ямагатка хат


8Измирдеги иман ямагатынынъ маьлегине булай яз: Бириншиси эм Ахырысы, Оьлген эм соьле Яшайтаган булай айтады:

9«Азапланувынъды эм де ярлылыгынъды билемен, ама сен байсынъ! Оьзлерин ювытлармыз деп санап, сени яманлайтаганлар шынты ювыт тувыллар, а шайтаннынъ синагогы.

10Сен тоьзип турмага керек болаяк кыйынлыктынъ эш бир затыннан коркпа, мине аьдемлеринъди сынаяк болып, аранъыздан кайбиревлерди ибилис тутнакка олтыртаяк эм он куьн бойы сынап, кыйынлык шектиреек. Оьлимге етсенъ де туьз бол эм сага яшав тажын берермен.

11Рухтынъ иман ямагатларына не айтатаганын кулагы болган эситсин! Ким енъеди, сол экинши оьлимнен эш бир зарар коьрмеек».


Бергамадагы ямагатка хат


12Бергамадагы иман ямагатынынъ маьлегине булай яз: Эки ягы да оьткир кылышы болган булай айтады:

13«Сен кайда яшаганынъды билемен. Шайтаннынъ тагы онда. Сога карамай, сен Меним атыма туьз болдынъ. Сизде, шайтан яшаган ерде, сенимли шаатым Антипа оьлтирилген вакытта да иманымнан таймагансынъ.

14Ама сага бираз карсы айтар затым бар: сенде, сол ерде Биламнынъ окытувын тутатаганлар бар. Билам Балакты Исраил улларын йолдан тайдырып, бутларга багысланган курман этлерин ашатып, каьхпеликке берилмеге уьйреткен.

15Сондай болып та сенде де Николай кавымынынъ окувын тутатаганлар бар.

16Соннан себеп тевбеге туьс. Солай этпесенъ, тезден сага келермен, олар ман авызымдагы кылыш пан согысарман.

17Рухтынъ иман ямагатларына не айтатаганын кулагы болган эситсин! Ким енъеди, сога ясыртын сакланатаган маннадан[4] туз-даьм эттирермен эм ога ак тас берермен. Сол таста, оны алганнан баска эш бирев де билмеген янъы аты язылган».


Тиатирадагы ямагатка хат


18Тиатирадагы иман ямагатынынъ маьлегине булай яз: Коьзлери оттынъ ялынындай, аяклары яркыраган ездей Алла Улы булай айтады:

19«Эткен затларынъды, суьйиминъди, иманынъды, куллык этуьвинъди, тоьзимлигинъди эм аьлиги заманда эткен ислеринъ аьвелги ислеринънен уллырак болганын да билемен.

20Ама сага карсы айтар затым бар: сен оьзин пайхамбардай коьретаган Изабел атлы хатынга меним кулларымды уьйреттирип, янъылыска киргистпеге, каьхпеликке берилмеге эм бутларга багысланган курман этлерин ашатпага амал бересинъ.

21Мен ога, каьхпелигиннен тайып, тевбеге туьспеге заман берген эдим, ама ол тевбеге туьспеге суьймеди.

22Энди Мен оны тоьсекке туьсиремен эм оны ман зина этетаганларды, эткен затлары уьшин тевбеге кайтпасалар, уллы азапка калдырарман.

23Балаларын да оьлимге еткерермен. Баьри ямагатлар Меним юреклерди эм коьнъиллерди сынавшы болганымды билерлер. Аьр биринъизге исинъизге коьре тийислисин берермен.

24Сизге болса эм Тиатирада болган баскаларга да, сол окувды тутпаганларга эм „шайтаннынъ теренликлери“ деп айтылган затларды билмегенлерге айтаман: басынъызга баска эмбекти салмаспан.

25Мен келгенше, тек сол сизде болганды саклап турынъыз.

26Ким енъеди эм Мен этетаган затларды сонъына дейим бардырады, сога миллетлердинъ уьстинде аькимликти берермен.

27Ол оларды темир таягы ман багып турар эм олар, балшык савыттай, уватылаяклар.

28Мен Атамнан куват алгандай, ол да алаяк: Мен ога танъ юлдызын берермен.

29Рухтынъ иман ямагатларына не айтатаганын кулагы болган эситсин!»


### 3


Сарттагы ямагатка хат


1Сарттагы иман ямагатынынъ маьлегине булай яз: Оьзинде Алладынъ ети рухы эм ети юлдызы болган булай айтады: «Эткен затларынъды билемен, сен, тиридей, атынъды юргистесинъ, ама оьлисинъ.

2Уяв тур, оьзинъде калган, оьлим аьлге еткерилген затларды беркит, неге десе эткен затларынънынъ Алламнынъ алдында толы болганын коьрмеймен.

3Сен неди кабыл этип алганынъды эм эситкенинъди эсинъе туьсир, сакла, тевбеге туьс. Эгер энди уяв турмасанъ, мен, карактай, сакламастан келермен, сенинъ уьстинъе кайсы саьатте келеегимди билмессинъ.

4Ама сенде, Сартта, кийимин кир этпеген бир неше киси бар. Олар Мени мен ак кийимде юрерлер, неге десе олар тийислилер.

5Ким енъеди, сол ак кийим киер; онынъ атын яшав китабыннан кетирмеспен; атын Атамнынъ эм Онынъ маьлеклерининъ алдында да ашык айтарман.

6Рухтынъ иман ямагатларына не айтатаганын кулагы болган эситсин!»


Филаделфиядагы ямагатка хат


7Филаделфиядагы иман ямагатынынъ маьлегине яз: Сол, Кие эм Акыйкат эм Дауттынъ ашкышына ие болган, капыды ашканда бирев де ябалмаган, япканда бир аьдем де ашалмаган сага булай айтады:

8«Эткен затларынъды билемен; мине Мен алдынъда эсикти аштым, оны эш бирев де ябалмайды. Куьшинъ аз, ама Меним соьзимди саклагансынъ эм Атымнан артка таймагансынъ.

9Мине, не этермен шайтаннынъ синагогыннан: оьзлерине, ювытпыз деп, ама ювыт болмай ялган айтканларга, Мен, олар келип, аягынънынъ алдында басларын ийгенше этермен эм сени суьйгенимди билерлер.

10Сен, соьзимди саклап, тоьзимлик коьрсеттинъ. Мен де сени ерде яшаганлардынъ сыналувы уьшин буьтин дуныяга келеек сынав вакытыннан сакларман.

11Мен тез заманнан келермен; бирев тажынъды алып кетпестей, не затынъ бар болса, соны сакла.

12Ким енъеди, соны Алламнынъ уьйининъ бас баганасы этермен эм ол энди сол ерден эш шыкпаяк; онынъ уьстине Алламнынъ атын, Алламнынъ шахарынынъ, коьктен Алламнынъ алдыннан тоьменге туьсеятырган янъы Ерусалимнинъ атын эм оьзимнинъ янъы атымды язарман.

13Рухтынъ иман ямагатларына не айтатаганын кулагы болган эситсин!»


Лаодикиядагы ямагатка хат


14Лаодикиядагы иман ямагатынынъ маьлегине яз: Сенимли эм акыйкат шаат, Алладынъ яратканынынъ булагы Амин[5], булай айтады:

15«Эткен затларынъды билемен; сен исси де, сувык та тувылсынъ; ах, эгер сен не сувык яде исси болсанъ экен!

16Ама сен исси де, сувык та болмай, йылы болганынъ уьшин сени авызымнан буьркип шыгарарман.

17Неге десе сен: „Колайлыман, бай болганман, эш бир заттан муктажым йок“, – дейсинъ; ама оьзинънинъ баьрисиннен де язык, каьрип, пакыр, сокыр эм яланъаш болганынъды билмейсинъ.

18Мен сага бай болар уьшин отта тазаланган алтынды, кийип, яланъашлыктынъ уятлыгын ябар уьшин меннен ак кийимди, коьзинъе ягып, коьрер уьшин коьз даьрисин сатып алмага акыл уьйретемен.

19Мен кимди суьемен, солардынъ бетине салып айтаман эм де азаплап уьйретемен. Соьйтип, шалыскыр бол эм тевбеге туьс.

20Мине Мен эсик туьбинде тураман эм оны кагаман. Эгер ким, давысымды эситип, эсикти ашса, ога кирермен, оны ман бирге, ол да Мени мен бирге ас ишермиз.

21Мен енъип, Атам ман бирге Онынъ тагында олтыргандай, ким енъеди, сога да Меним тагымда Мени мен олтырмага амал берермен.

22Рухтынъ иман ямагатларына не айтатаганын кулагы болган эситсин!»


### 4


Коьктеги так


1Оннан сонъ караганымда коьрдим: мине коькте эсик ашылды. Сол алдынгы, мен оны эситкен, мени мен соьйлескен, зурнага усаган давыс айтты: «Мунда мин эм Мен сага муннан сонъ болмага тийислисин коьрсетейим».

2Сол мезгил мени Рух бийлеп алды, коьктеги такты эм онда Олтырувшыды коьрдим.

3Сол Олтырувшы – сыпаты ман яспис эм сардис тасларындай. Тактынъ тоьгерегиндеги курткашык зубаржат тасына усайды.

4Тактынъ тоьгерегинде тагы да йырма доьрт так бар эди; оларда йырма доьрт тамададынъ олтырып турганын коьрдим. Олар ак кийим кийген эдилер, басларында алтын тажлары бар эди.

5Тактынъ ягыннан айындырыклар, коьк гуьрилдевлер эм тавыслар шыгатаган эдилер эм алдында Алладынъ ети рухы болган ети от шырак янатаган эди.

6Тактынъ алдында куьрт сисеге усаган денъиз, ортасында эм тоьгерегинде алды да, арты да коьзлер мен капланган доьрт янувар бар эди.

7Бириншиси – арсланга, экиншиси – оьгизге, уьшиншисининъ бети аьдемдикине усаган, доьртиншиси болса ушып бараяткан карагуска усаган эди.

8Доьрт янувардынъ аьр бирисининъ алтысар канаты бар эди. Януварлардынъ аьр ягы да, канатларынынъ ишлери де коьзлер мен капланган эди. Олар не куьни, не туьни тынышлыгы болмай: «Кие, кие, кие буьтин дуныяды туткан Раббий Алла, Бар Болып Турган, Бар Болган эм Бар Болып Тураяк», – деп, токтавсыз, кайтарып айтып туратаган эдилер.

9Януварлар оьмирлер бойы яшайтаган тагында Олтырувшыга данъклав, оьрметлев, шуькир беретаган вакытта,

10-11йырма доьрт тамада Онынъ алдына йыгылып, оьмирлер бойы Яшайтаганга бас ийип, тажларын тактынъ алдына салып: «Я Раббий Алламыз, данълав да, оьрметлев те, куьдирет те алмага тийисли Сенсинъ. Аьр не затты да Сен яраткансынъ, аьр не зат та Сенинъ ыхтыярынъ ман яратылып бар болды», – деп айта эдилер.


### 5


Ети мухырлы колязба


1Такта Олтырувшыдынъ онъ колында иши де, тысы да язылган болып ети мухыр ман бегитилген колязба коьрдим.

2Маьлектинъ коьтеринки тавысы ман: «Ким бу китапты ашпага эм мухырларын шешпеге тийисли?» – деп айтканын эситтим.

3Ама эш бирев де, ер уьстинде де, ер астында да бу китапты ашпага эм онынъ ишине карамага табылмады.

4Мен бу китапты ашып, онынъ ишине карамага тийисли эш биревдинъ де табылмаганына коьп йыладым.

5Сонда тамадалардынъ биреви мага: «Йылама! Мине Дауттынь Тамыры – Юда ырувыннан Арслан[6] енъген, бу китапты эм онынъ ети мухырын ашпага болаяк», – деди

6Тактынъ, доьрт янувардынъ эм тамадалардынъ ортасында сойылгандай болып турган бир Козы коьрдим. Онынъ ети муьйизи эм ети коьзи бар эди. Олар – Раббийдинъ буьтин ерге йиберген ети рухы.

7Козы келди де такта Олтырувшыдынъ онъ колыннан китапты алды.

8Козы китапты алатаган вакытта, доьрт янувар ман йырма доьрт тамада Онынъ алдында ерге дейим басларын ийдилер. Олардынъ аьр бирининъ колында лира эм ладан ийиске толган алтын аяклар бар эди. Булар – Аллага багысланганлардынъ дувалары.

9Олар: «Китапты алып, онынъ мухырларын ашпага тийислисинъ. Неге десе Сен, курманлык болып, Оьз канынъ ман аьр ырувдан эм тилден, халктан эм миллеттен аьдемлерди Алла уьшин сатып алгансынъ.

10Алламызга кызмет кылар уьшин оларды патша эм дин куллыкшылары эткенсинъ. Олар ер уьстинде патшалык этееклер», – деп янъы зикир шала эдилер.

11Оннан сонъ так пан януварлардынъ эм тамадалардынъ тоьгерегинде коьплеген маьлеклерди коьрдим эм тавысларын эситтим. Олар сансыз коьп, мынълаган эдилер.

12Маьлеклер, давысларын коьтеринки шыгарып: «Сойылган Козы куьдирет, байлык, терен акыл, куват, оьрмет, данък эм мактав алмага тийисли», – деп айта эдилер.

13Коькте, ерде, ер астында эм денъизде аьр туьрли яратылганлардынъ баьриси эм олардынъ ишиндеги баьри зат: «Такта Олтырувшыга эм Козыга оьмир оьмирлерге мактав, оьрмет, данък эм куьдирет болсын!» – дегенлерин эситтим.

14Доьрт янувар: «Амин», – деп айтатаган, тамадалар да басларын тоьмен ийип, сежде кылатаган эдилер.


### 6


Козы мухырларды ашады


1Сонъ мен Козыдынъ ети мухырдынъ бириншисин ашканын коьрдим эм доьрт янувардынъ бириси коьк гуьрилдевине усаган тавысы ман: «Кел!» – дегенин эситтим.

2Коьзиме ак ат эм онынъ уьстинде колына яй ыслаган атлы коьринди. Ога таж кийдирилген эм ол, янъы енъуьвлерге ымтылган енъуьвшидей болып, шыкты.

3Козы экинши мухырды ашканда, мен экинши янувардынъ: «Кел!» – дегенин эситтим.

4Сол заманда кызыл туьсли баска ат шыкты. Онынъ уьстиндеги атлыга, ер юзинде яшаган аьдемлер бир бирлерин оьлтирсинлер деп, олардынъ араларындагы татымлыкты йок этуьв тапшырылган, Ога уьйкен кылыш та берилген эди.

5Козы уьшинши мухырды ашканда, уьшинши янувардынъ: «Кел!» – дегенин эситтим эм карап, кара ат коьрдим. Онынъ уьстиндеги атлыдынъ колында шекки бар эди.

6Доьрт янувардынъ арасыннан шыккан тавыстынъ: «Тек бир оьлшем[7] бийдай эм уьш оьлшем арпа бир куьнлик иске[8], ама зейтун майына эм шагырга зарар берме!» – дегенин эситтим.

7Козы доьртинши мухырды ашканда, мен доьртинши янувардынъ: «Кел!» – деген тавысын эситтим.

8Карап, ак туьсли ат коьрдим. Онынъ уьстиндеги атлыдынъ аты – оьлим, онынъ артыннан ахырет келетаган эди. Ер юзининъ доьрт боьлигининъ бирин кылыш пан, ашлык пан, оьлет пен, йырткышлар ман кырмага атлыга эркинлик берилген эди.

9Козы бесинши мухырды ашканда, курман этилуьвши ердинъ туьбинде Алла соьзи эм оьзлерининъ эткен шаатлыгы уьшин оьлтирилгенлердинъ янларын коьрдим.

10Баьри болган куьшлери мен олар: «Кие эм акыйкат Иемиз, канымыз уьшин ер юзинде яшайтаганларга кайзаман оьким шыгарып оьш алаяксынъ?» – деп, бакырыстылар.

11Сол заманда оларды ак кийимлерге кийиндирдилер эм сыдыралары, олардай болып оьлтирилген, баска Алла кулларына эм (иман) кардашларына толганга дейим, тагы бир кесек заман сакламага керек болганлары айтылды. 12Козы алтыншы мухырды ашканда, уьйкен ер сенъкилдев болганын коьрдим. Куьн, эшки юниннен согылып этилген кумаш пан ябылгандай, караланды, толган ай, кандай, (кызыл) болды.

13Коьктеги юлдызлар, куьшли елде ясыл ынжырлар теректен калай тыбырдап туьсе болсалар, солай ерге туьстилер.

14Коьк, колязбадай оралып, йойылды. Баьри тавлар эм араллар орынларыннан козгалдылар.

15Ер юзи патшалары, уллы аьдемлери, аьскер басшылары, байлар эм куьшлилер, баьри ыргатлар эм азатлар дорбынларга, каялар арасына ясырындылар.

16Аьдемлер тавларга, каяларга: «Уьстимизге авып туьсинъиз, бизди такта Олтырганнан эм Козыдынъ ашувыннан сакланъыз.

17Олардынъ уллы ашувынынъ куьни келди. Энди сол куьнге ким карсы шыгып болар?» – дедилер.


### 7


Мухырланган 144 000 аьдем


1Оннан сонъ мен доьрт маьлекти коьрдим. Олар ер юзининъ доьрт шетинде турып, не ерге, не денъизге, не бир терекке ел эспесин деп, ердинъ доьрт елин бувып туратаган эдилер.

2Мен баска бир маьлекти де коьрдим. Ол куьнтувардан коьтерилип келе эди эм яшав беруьвши Алладынъ мухыры онда эди. Сол маьлек, ер юзинде, денъизде зарар эндирмеге куват берилген доьрт маьлекке сесин коьтерип:

3«Не ер юзине, не денъизге, не терекке Алламыздынъ кулларынынъ манълайына биз мухыр салганымызга дейим зарар этпенъиз!» – деди.

4Мен мухыр салынганлардынъ санын эситтим. Исраил улларынынъ буьтин ырувларыннан 144 000 аьдемге мухыр салынган эди:

5Юдадынъ ырувыннан он эки мынъ аьдемге, Рубен ырувыннан он эки мынъга, Гад ырувыннан он эки мынъга,

6Ашер ырувыннан он эки мынъга, Напталий ырувыннан он эки мынъга, Манаше ырувыннан он эки мынъга,

7Шимон ырувыннан он эки мынъга, Левий ырувыннан он эки мынъга, Иссакар ырувыннан он эки мынъга,

8Завулон ырувыннан он эки мынъга, Юсуп ырувыннан он эки мынъга, Бенямин ырувыннан да он эки мынъ аьдемге мухыр салынган эди.


Куткарылганлардынъ сансыз туьркими


9Сонъ мен аьр миллеттен, ырувдан, халктан эм тилден болган, эш бирев де санап болмаган коьп аьдемлерди коьрдим. Олар тактынъ эм Козыдынъ алдында ак кийимлерге оралып, колларына хурма бутакларын ыслап тура эдилер.

10Баьри болган куьшлери мен олар: «Такта олтырувшы Алламызда эм Козыда бизим куткарылувымыз!» – деп, бакырыстылар.

11Сол заманда тактынъ, тамадалардынъ эм доьрт янувардынъ тоьгерегинде турган маьлеклердинъ баьриси, так алдына бетлери мен йыгылып, Аллага табынып:

12«Амин! Мактав, данък, терен акыл, шуькир, оьрмет, куьш эм куьдирет Алламызга оьмирлерге болсын! Амин!» – дедилер.

13Тамадалардынъ бириси меннен: «Сен бу ак кийимлер кийген аьдемлерди билесинъме, олар кайдан келгенлер?» – деп сорады.

14«Бийим, оны сен билесинъ», – дедим мен.

Ол: «Бу аьдемлер уьйкен кыйынлык заманын басларыннан кеширгенлер. Олар кийимлерин,

Козыдынъ каны ман ювып, ак эткенлер.

15Сонынъ уьшин олар Алладынъ тагы алдында турып,

Ога уьйинде кеше-куьндиз табынадылар.

Такта Олтырган олардынъ уьстине шатырын керип ашаяк.

16Олар энди аш болмаяклар эм де сувсамаяклар.

Оларды куьн иссилиги кыйнамаяк,

17неге десе оларды тактынъ оьзеги болган Козы куьтеек.


Яшавдынъ сув шокыракларына аькетеек.

Алла олардынъ аьр туьрли коьзясларын суьртеек», – деди.

### 8


Етинши мухыр


1Козы етинши мухырды ашканда, коькте баьриси де тынды. Ярым саьатке дери тоьгеректи сессизлик бийледи.

2Сол заман Алладынъ алдында турган ети маьлекти коьрдим. Олардынъ аьр бирине зурна берилген эди.

3Тагы да бир маьлек келип, курман этилуьвши ердинъ касына янасты. Колында онынъ ийис шыгаратаган алтын савыты бар эди. Тактынъ алдындагы алтын курман этилуьвши ерде Аллага багысланган баьри аьдемлердинъ дуваларына косар уьшин ога коьп ладан ийис берилген эди.

4Ладан ийистинъ туьтини Аллага багысланганлардынъ дувалары ман бирге маьлектинъ колыннан Алладынъ алдына коьтерилди.

5Маьлек колына савытты алып, курман этилуьвши ердинъ оты ман оны толтырып, ерге таслады. Сол саьатлей коьк гуьрилдевлер, уьйкен тавыслар эситилди, айындырык яркырады эм ер сенъкилдеди.


Ети зурна


6Ети маьлек колларындагы ети зурнада ойнамага аьзир болдылар.

7Биринши маьлек зурнасын ойнатты. Сол саьатлей ер юзин кан карыскан буршак эм от сокты. Ер юзининъ уьштен бир кесеги, тереклердинъ уьштен бириси, коьк оьленнинъ оьзи де калмай, янып соьндилер.

8Экинши маьлек зурнасын ойнатты. От янган уьйкен тавга усаган бир зат денъизге тасланды.

9Денъиздинъ уьштен бир кесеги канлы болды, денъиздеги ян-янувардынъ уьштен бириси кырылды, кемелердинъ уьштен бириси йок этилди.

10Уьшинши маьлек зурнасын ойнатты. Коьктен, ялынлы от шырактай, янып турган уьйкен юлдыз йылгалардынъ уьштен бирине, сув булакларына туьсти.

11Юлдыздынъ аты Ювсан эди. Сувлардынъ уьштен бириси, ювсандай, ув татык болды, коьплеген аьдем сол сувдан оьлди.

12Доьртинши маьлек зурнасын ойнатты. Куьннинъ уьштен бириси, айдынъ уьштен бириси эм юлдызлардынъ уьштен бириси зарарланды. Солай болганда, олардынъ уьштен бириси караланды, кешедей, куьндиздинъ де уьштен бириси ярыксыз калды.

13Сол заманда мен йогарда, коькте ушкан карагусты коьрдим эм онынъ: «Ер юзинде яшаганларга сонъгы уьш маьлектинъ зурналарыннан соьле-аьле шыгаяк сеслериннен – кайгы, кайгы, кайгы!» – деп каты кышкырганын эситтим.


### 9


1Бесинши маьлек зурнасын ойнатты. Мен коьктен туьскен тагы да бир юлдыз коьрдим. Ога туьпсиз опкынга аькетуьвши куйыдынъ ашкышы берилген эди.

2Сол юлдыз опкыннынъ куйысын ашканда, онынъ ишиннен, уьйкен пештен шыккандай болып туьтин коьтерилди. Куйыдан шыккан туьтиннен куьн эм ава караланды.

3Туьтиннинъ арасыннан ер юзине шегерткилер явдылар. Оларга, ердеги каракуртлардынь куьшиндей, куьш берилген эди.

4Оларга, не ер коьгоьленине, не бир туьрли оьсимликке, не де бир туьрли терекке зарар этпенъиз, тек, манълайларында Алла мухыры болмаган аьдемлерге зарар этинъиз деп, айтылган эди.

5Шегерткилерге сол аьдемлерди оьлтирмеге тувыл, тек бес ай узагында кыйнамага ызын берилген эди. Олардынъ кыйнавы каракурт шаккан аьдемнинъ кыйналувына тенъ эди.

6Азапланган куьнлеринде аьдемлер оьлим излееклер, тек оны таппаяклар. Оьлеек болаяклар, ама оьлим олардан кашаяк.

7Шегерткилер оьзлерининъ сыпаты ман согыска аьзир болган атларга усайдылар, басларында алтын тажга усаган бир зат бар, а бетлери – аьдем сыпатындай.

8Шашлары – хатынлардынъ шашындай, а тислери – арсландыкындай.

9Тоьслеринде, темир куьбедей, куьбелери бар. Канатларынынъ тавысы десенъ согыста шапкан коьплеген атлардынъ эм арбалардынъ тавысына усайды.

10Куйрыклары бар, онда каракуртлардыкындай ув огы бар. Сол куйрыкларда олардынъ бес ай аьдемлерге зарар этпеге берилген куьши йыйылган.

11Шегерткилерге басшылык этуьвши патша – туьпсиз опкыннынъ маьлеги. Онынъ еврейше аты Аваддон, грекше – Аполлион[9].

12Биринши кайгы озып кеткенде, артыннан эки кайгы бирге келеятыр.

13Алтыншы маьлек зурнасын ойнатты. Мен Алладынъ алдындагы алтын курман этилуьвши ердинъ доьрт муьйизиннен шыккан тавысты эситтим.

14Сол тавыс, колында зурна болган алтыншы маьлекке: «Уьйкен Ефрат йылгасында байланган доьрт маьлекти босат!» – деди.

15Соьйтип, аьдемлердинъ уьштен бирин оьлтирер уьшин сол саьатке, куьнге, айга эм йылга аьзирленген доьрт маьлек босатылды.

16Онда 200 000 000 атлы аьскер бар эди. Санларын мен оьзим эситтим.

17Мен коьринисте коьрген атлар да, олардынъ уьстиндеги атлылар да сосындай болганларын эследим: тоьслеринде оттай янган кызыл, карагоьк, коькирт туьсли темир куьбе бар эди. Атлардынъ баслары арсландыкына усай эдилер. Авызларыннан от, туьтин эм коькирт шыга эди.

18Сол уьш баьле мен – олардынъ авызларыннан шыккан от пан, туьтин мен, коькирт пен аьдемлердинъ уьштен бири оьлтирилди.

19Атлардынъ куьши авызларында эм куйрыкларында. Йыланларга усаган куйрыкларынынъ баслары бар, олар ман аьдемлерге зарар бередилер.

20Сосы баьле-казалардан оьлмей калган аьдемлер, оьзлерининъ колы ман эткен бутларын таслап, тевбеге кайтпадылар, коьрип, эситип, юрип болмаган алтын, куьмис, ез, тас эм агаш бутларга табынганларын коймадылар.

21Олар аьдем оьлтируьвлерине, саьарликлерине, каьхпеликлерине, урлавларына, тевбе этип, оькинмедилер.


### 10


Кишкей кагыты ман маьлек


1Мен коьктен туьсип келген баска куьшли маьлекти де коьргенмен. Ол булытка оралган, басынынъ уьстинде курткашык яркырайды. Бети куьнге, аяклары десенъ от баганаларга усайдылар.

2Колында ол бир кишкей ашык колязба ыслай эди. Онъ аягы ман денъизге, сол аягы ман ерге таянып,

3арсланнынъ оькиргенине усаган коьтеринки тавысы ман бакырды. Ол бакырган заманында, ети коьк гуьрилдевдинъ де тили ашылып, бир зат айтты.

4Ети гуьрилдев айтканнан сонъ, мен эситкенимди язып басладым, ама коьктен: «Ети коьк гуьрилдевдинъ айтканын язба, ол сыр болып калсын» – деген тавысты эситтим.

5Оннан сонъ, ерди эм денъизди басып туратаган, мен коьрген маьлек, онъ колын коькке коьтерип,

6оьмирлер бойы Яшайтаганнынъ, коькти, ерди, денъизди эм оларда болган баьри затты Яратканнынъ аты ман ант этип:

7«Энди кешигуьв болмаяк, неге десе етинши маьлек зурнасын ойнатса, Алладынъ Оьз кулларына, пайхамбарларына хабарлаганындай сыры толтырылаяк», – деди.

8Сонъ коьктен мен эситкен тавыс тагы да мени мен соьйлесип: «Бар, ерде эм денъизде турган маьлектинъ колыннан ашык колязбады ал!» – деди.

9Мен маьлекке барып: «Мага сол кишкей колязбады бер», – дедим.

Ол: «Ал эм аша оны. Карнынъ шанышып авыраяк, ама авызынъда балдай таьтли болаяк», – деди.

10Мен колыма колязбады алып ашадым. Авызымда балдай таьтли эди, ама оны ютканлай, карным шанышып авырды.

11Сонъ мага: «Сен арбатында да коьплеген халкларга, миллетлерге, тиллерге эм патшаларга пайхамбарлык этеексинъ», – деп айттылар.


### 11


Эки шаат


1Мага аршынга усаган бир таяк берилип: «Бар, Алла уьйининъ курман этилуьвши ерининъ уьйкенлигин оьлше, сонда табынатаганларды сана.

2Алла уьйининъ тыс каралдысына эс берме, оны оьлшеме. Тыс каралды кие шахарды кырк эки ай таптаяк миллетлерге берилген.

3Мен эки шаатыма куьш береекпен. Олар эрегожа кийип бир мынъ эки юз алпыс куьн пайхамбарлык суьрееклер», – деп айтылды.

4Бу эки шаат – дуныя Иесининъ алдында турган эки зейтун тереги эм эки майшырак.

5Эгер дейим ким болса да бирев оларга зарар этпеге суьйсе, олардынъ авызыннан шыккан от явларын ютар. Солай этип, ким болса да бирев оларга зарар этпеге ойланса, сол оьлтирилмеге тийисли.

6Эки шаатка, пайхамбарлыкты юргисткен заманларында, коькти капап, ямгырларды токтатпага куват берилген; сувларды канга айландырмага эм кашан суьйселер, сол заманда ерде аьр туьрли баьле-каза яратпага куват алганлар.

7Шаатлыкларын этип кутылганнан сонъ, туьпсиз опкыннан шыгувшы йырткыш олар ман согысаяк, оларды енъеек эм оьлтиреек.

8Олардынъ илеслери, символ ман айтканда, Содом эм Мысыр деп аталган уллы шахардынъ уьйкен йолына тасланаяк. Онда олардынъ Раббийи де кашка керилген.

9Уьш куьн ярым узагында аьр халктан, ырувдан, тилден, миллеттен болган аьдемлер олардынъ илеслерине караяклар эм оларды кабырга салмага ызын бермееклер.

10Сол эки пайхамбардынъ оьлими дуныя яшавшыларын суьйинтеек, неге десе экеви оларды бек кыйнаган. Аьдемлер ойын-той этееклер, бир бирлерине савгалар йиберееклер.

11Уьш куьн ярым заман озган сонъ, Алладан яшав рухы кирип, эки пайхамбар кайтарадан аяк уьстине миндилер. Оларга караганларды уьйкен коркыныш бийледи.

12Эки пайхамбар коьктен куьшли тавыстынъ: «Мунда мининъиз!» – дегенин эситтилер. Булыт уьстинде олар коькке коьтерилдилер, душпанлары оларга карадылар.

13Сол саьатлей уьйкен ер сенъкилдеви болды. Шахардынъ оннан бири шашылды, ети мынъ аьдеми оьлди; калганларды коркув бийледи эм олар коьктеги Аллады данъкладылар.

14Экинши кайгы кешти, ама тезден уьшинши кайгы келеек.


Етинши зурна


15Етинши маьлек зурнасын ойнатты. Коькте:

«Дуныя патшалыгы

Раббийимиздинъ эм Масихининъ патшалыгы болды.

Ол оьмир оьмирлерге патшалык суьреек», – деген коьтеринки тавыслар эситилдилер.

16Сол заманда Алла алдында такларында олтырган йырма доьрт тамада, эт бетиннен туьсип, Аллага сежде кылдылар:

17«Буьтин дуныяды туткан,

бар болып турган эм бар болган

Раббий Алламыз,

уллы куьшинъди кулланып,

патшалык суьргенинъ уьшин

Сага шуькир этемиз.

18Миллетлер ашувландылар,

ама Сенинъ де ашувынъ басларына туьсти.

Оьлилерге оьким шыгармага,

кулларынъ болган пайхамбарларды,

Сага багысланганларды,

кишкейи-уьйкени болсын,

атынъды сыйлаганларды савгаламага,

а ерди йоятаганларды йок этпеге заман келди», – деп, тавысландылар.

19Сонъ Алладынъ коьктеги уьйи ашылды, онда антласув сандыгы[10] коьринди. Айындырыклар яркырады, коьк гуьрилдевлер эситилди, ер сенъкилдеди, каты буршак явды.


### 12


Хатын эм аздаа (ибилис)


1Аспанда, уллы нышан болып, куьнди уьстине кийген хатын коьринди: онынъ аягынынъ астында ай, басында он эки юлдызлы тажы бар эди.

2Хатын, юкли болып, бала табув азабыннан эм авырувыннан кышкыра эди.

3Сонъ аспанда тагы да бир нышан – ети баслы эм он муьйизли, аьр басында бирер тажы болган уьйкен кызыл аздаа коьринди,

4куйрыгы ман аспаннан юлдызлардынъ уьштен бирин сыпырып алды да ерге атты. Аздаа бала табаяк хатыннынъ алдында, сабийи тувганлай, оны ютаяк болып, токталды.

5Хатыннан буьтин миллетлерди темир таягы ман багып юреек эр сабий тувды. Хатыннынъ баласы, сол саьатлей, Аллага эм Онынъ тагынынъ алдына аькелинди.

6Хатын шоьлге кашты. Онда, ол мынъ эки юз алпыс куьн асыралып турсын деп, Алла ога ер аьзирлеген эди.


Аспандагы согыс


7Аспанда согыс басланды. Микаил[11] ман онынъ маьлеклери аздаага карсы согысты, аздаа да оьзининъ маьлеклери мен оларга карсы шыкты,

8ама шыдалмады. Соьйтип, олар коьктеги орынларын йойдылар.

9Бу уьйкен аздаа – буьтин дуныяды алдап азгырган, ибилис эм шайтан деп аталган бурынгы йылан ерге атылды, маьлеклери де оны ман бирге атылдылар.

10Оннан сонъ мен коькте куьшли тавысты эситтим. Ол: «Энди Алламыздынъ куткарувы, куьдирети, патшалыгы эм Масихининъ аькимлиги келди, неге десе (иман) кардашларымызды айыплавшы, оларды Алламыздынъ алдында куьни-туьни айыплап туратаган, ерге тасланды.

11Олар аздаады Козыдынъ каны ман эм оьзлерининъ шаатлав соьзи мен енъдилер эм де, оьлимге дейим де коркпай, оьзлерининъ янларын аямадылар.

12Сога коьре, аспан эм онда яшаганлар, куванынъыз! Ерге эм денъизге – кайгы, неге десе уьстинъизге оьзине аз заман калганын билген, ашувдан кутырган ибилис туьскен!» – деди.

13Аздаа ерге атылып тасланганын коьргенде, эр балады тапкан хатыннынъ ызыннан кувып баслады.

14Хатынга болса йыланнан кашып шоьлге, оьзи уьш йыл ярым заман асыралып тураяк ерге ушып барсын деп, уьйкен карагустынъ эки канаты берилди.

15Хатынды сув алып кетер уьшин йылан оьз авызыннан хатыннынъ артыннан, йылгадай, сув агыстты.

16Ама ер, авызын ашып, аздаа авызыннан агысткан йылгады ютып, хатынга ярдам этти.

17Аздаа хатынга ашувланды эм хатыннынъ тукымыннан калганлар, Алладынъ парызларын тутып, Исага шаатлыкларын юргисткенлер мен согыспага кетти.


### 13


Денъизден шыккан янувар


1Мен денъиз ягасындагы кумда токталдым эм денъизден шыгаятырган ети баслы он муьйизли йырткышты коьрдим. Онынъ он муьйизинде бирер тажы бар эди, басларында ассылык атлары язылган эди.

2Мен коьрген йырткыш йолбарыска усай эди, аяклары – аювдыкындай, авызы болса арсландыкындай эди. Аздаа ога оьзининъ куьшин, тагын эм уллы аькимлигин берген эди.

3Онынъ басларынынъ бири оьлим яралыдай болганын коьрдим, ама оьлим ярасы сав болган эди. Ер уьстиндегилердинъ баьриси, ызыннан карап, сейирсиндилер,

4йырткышка аькимлик берген аздаага бас ийип: «Бу йырткыштай ким бар ды эм оны ман ким согыспага болаяк ты?» – дедилер.

5Бу йырткышка оьктемли эм ассылык пан соьйлейтаган авыз эм кырк эки ай бойында юргистпеге аькимлик берилди.

6Ол Аллага карсы ассылык соьзлерди айтпага, Онынъ атын, уьйин эм коькте яшаганларды яманламага авызын ашты.

7Йырткышка Аллага багысланганларга карсы согыспага, оларды енъмеге амал этилди. Ога аьр ырувды да, аьр халкты да, тилди де, миллетти де бийлемеге аькимлик берилди.

8Ер уьстинде яшайтаган, дуныя яратылганнан бери курман этилген Козыдынъ яшав китабында атлары язылмаган аьдемлердинъ баьриси йырткышка бас ийип тураяклар.

9Кулагы болган эситсин.

10Ким есирге туьсеек болса, сол есирге туьсеек; ким кылыш пан оьлтирилеек болса, сол кылыш пан оьлеек. Бу аьлде Аллага багысланганларга тоьзимли болып иманда турмага керек.


Ерден шыккан йырткыш


11Сонъ мен баска йырткыштынъ ерден шыгаятырганын коьрдим; ол, Козыдай, эки муьйизли, ама аздаадай соьйлейтаган эди.

12Ол биринши йырткыштынъ баьри аькимлигин онынъ аты ман юргистеди. Буьтин ерди де, онда яшаганларды да, оьлим ярасы сав болган биринши йырткышка табындырады.

13Экинши йырткыш уьйкен аьлемет нышанларды коьрсетеди; соьйтип те аьдемлердинъ алдында коьктен ерге от та явдырады,

14ога биринши йырткыштынъ атыннан коьрсетпеге берилген нышанлары ман ер уьстинде яшаганларды алдайды. Ер уьстинде яшаганларга, кылыштан яралы болып, сав калган йырткыштынъ сыйына сынтас этинъиз деп, буйырды.

15Ога, биринши йырткыштынъ сынтасына ян эндирип, сынтасты соьйлетпеге, сынтаска сежде кылмаганнынъ аьр бирин оьлтиртпеге куьш берилди.

16Экинши йырткыш кишкейлердинъ эм уьйкенлердинъ, байлардынъ эм пакырлардынъ, эркинлердинъ эм куллардынъ – баьрисининъ онъ колына яде манълайына тамга салдыраяк.

17Сол тамгады йырткыштынъ атын яде атын белгилеген санды юргистпеген аьдемнен баска эш биревге де не алмага, не сатпага эркинлик берилмеек.

18Муны анъламага акыл керек. Акылы болган аьдем йырткыштынъ санын эсаплап шыгарсын, неге десе ол аьдем саны. Онынъ саны 666.


### 14


Козы эм 144 000 аьдем


1Сонда мен карадым да Козы Сион тавдынъ басында турганын коьрдим. Оны ман бирге манълайларында Козыдынъ эм Атасынынъ аты язылган 144 000 аьдем бар эди.

2Оннан сонъ мен коьктен шорылдап аккан сувлар тавысындай эм куьшли коьк гуьрилдегениндей тавыстынъ келгенин эситтим. Мен эситкен тавыс лирашылар лираларында ойнаган анъ тавысына усай эди.

3Сол 144 000 аьдем тактынъ, доьрт янувардынъ эм тамадалардынъ алдында янъы йырды йырлай эдилер. Сол йырды дуныялык яшавдынъ есирлигиннен куткарылган бу аьдемлерден баска эш бирев де уьйреналмады.

4Неге десе олар – уьйленмегенлер, каьхпелер мен айкаспай, оьзлерин кирлемей турганлар. Козы кайда барса, олар сонда барып, ызыннан юретаганлар, аьдемлер арасыннан Аллага эм Козыга тувнъгышлар болар уьшин сатып алынганлар.

5Олардынъ авызларыннан ялган соьз шыкпады. Олар айыпсызлар.


Уьш маьлек


6Мен коьктинъ ортасында ушып келеятырган баска бир маьлекти коьрдим. Ол ер уьстинде яшаганларга, аьр миллетке, ырувга, тилге эм халкка билдирер уьшин оьмирлик Ийги Хабарды колына ыслаган эди.

7Ол коьтеринки тавысы ман: «Аллады сыйлап данъкланъыз! Неге десе Онынъ оьким шыгараяк вакыты етти. Коькти, ерди, денъизди, сув шыккан ерлерди Яратканга сежде этинъиз!» – дейтаган эди.

8Онынъ артыннан баска маьлек те: «Йойылды! Уллы шахар Бабыл йойылды! Ол оьзининъ каьхпелигининъ кутырган шагыры ман баьри халкларды эсирткен эди», – деп айта эди.

9Уьшинши маьлек те олардынъ ызларыннан ушып, тавысын шыгарып: «Ким йырткышка эм онынъ сынтасына сежде этсе, оьзининъ манълайына яде колына тамга салдырса,

10сол Алладынъ ашувынынъ шагырыннан ишеек. Ол шагыр карыстырылмаган эм Алладынъ ашув аягында[12] аьзирленген. Сондайлар Аллага багысланган маьлеклердинъ эм Козыдынъ алдында от пан эм коькирт пен эзиетленееклер.

11Олардынъ азапланув туьтини оьмир оьмирлерге шыгаяк, йырткышка эм онынъ сынтасына табынатаган эм атынынъ тамгасын кабыл этип алганлар кеше-куьндиз тынышлык таппаяклар», – деди.

12Бу аьлде Аллага багысланганларга – Онынъ парызларын эм Исага иман этуьвин сак тутатаганларга тоьзимли болмага керек.

13Мен: «Яз: бу куьннен алып, Раббийге ынанып оьлгенлер – наьсиплилер!» – деп коьктен мага айткан давысты эситтим.

«Аьше, олар, куллыкларын таьвесип, рахатлык табарлар, неге десе эткен затлары уьшин баргы аларлар», – деди Рух.

14Тагы да карадым эм мине ак булыт, сол булыттынъ уьстинде аьдем улына усаган Бирев олтыра эди; басында алтын тажы, колында оьткир орагы.

15Алла уьйиннен баска маьлек шыгып, тавысын коьтерип, булыт уьстинде Олтырганга кышкырды: «Орагынъды узат та орып басла. Орув заманы еткен, ерде онъыс писип турады».

16Булыт уьстинде Олтырган орагын ерге салды эм ердинъ онъысы орылды.

17Коьктеги Алла уьйиннен тагы да бир маьлек шыкты. Онынъ колында да оьткир орагы бар эди.

18Отка аькимлик суьрген баска бир маьлек курман этилуьвши ерден шыгып, кышкырыклап: «Оьткир орагынъды йибер де ер уьстиндеги юзимнинъ талларын кесип йый, неге десе юзимлери пискен», – деди.

19Яне маьлек орагын ерге йиберди, ердеги юзимди кесип йыйды, Алладынъ ашувынынъ уьйкен юзим эзгишине атты.

20Юзим шахардынъ тысында эзгиште тапталды, эзгиштен аттынъ ювенине еткен, бир мынъ алты юз стадия[13] узынлыгы болган кан акты.


### 15


Ети маьлек эм ети баьле


1Сонъ мен коькте баска бир уьйкен эм сейир нышанды – сонъгы ети баьлеси болган ети маьлекти коьрдим. Алладынъ ашувланувы бу баьлелер мен кутылатаган эди.

2Тагы да мен, от карыстырылган сисе денъиздей бир затты эм йырткышты, онынъ сынтасын эм атынынъ санын енъгенлердинъ, Алладынъ лираларын ыслап, бу сисе денъиздинъ уьстинде турганларын коьрдим.

3Олар Алладынъ кулы Мусадынъ йырын эм Козыдынъ йырын йырлап: «Буьтин дуныяды туткан Раббий Алла! Ислеринъ уллы эм сейир! Йолларынъ тувра эм акыйкат, миллетлер[14] Патшасы!

4Я Раббий! Ким Сени сыйламаяк эм атынъды данъкламаяк? Неге десе тек бир Сен – сыйлысынъ. Баьри миллетлер келип Сенинъ алдынъда сежде кылаяклар, неге десе туьзлик пен оьким шыгаратаганынъды коьрсеттинъ», – дедилер.

5Оннан сонъ мен карадым эм Алла уьйининъ, коьктеги шаатлык шатырдынъ, ашылганын коьрдим.

6Ети баьлеси болган ети маьлектинъ таза, яркыраган кетен кийимлер кийип, коькирекке дейим алтын белбавларды кысып, Алла уьйиннен шыкканын коьрдим.

7Сонда доьрт янувардынъ бириси оьмирлер бойы яшаган Алладынъ ашувы ман толган ети алтын аякты ети маьлекке берди.

8Алла уьйи Онынъ данъкынынъ эм куьдиретининъ туьтини мен толды, эш бирев де ети маьлектинъ ети баьлеси таьвесилгенге дейим онда киралмады.


### 16


Алла ашувы ман ети аяк


1Оннан сонъ мен Алла уьйиннен ети маьлекке: «Барынъыз эм Алладынъ ети ашув аягын ерге тоьгинъиз!» – деп айтатаган уллы давысты эситтим.

2Биринши маьлек барып, аягын ерге тоькти: йырткыш тамгасын юргисткен эм сынтасына табынган аьдемлерде яман эм шийкендирген иринли яралар болдылар.

3Экинши маьлек аягын денъизге тоькти: денъиз, оьли канындай, канлы болды эм яны болган аьр зат кырылды.

4Уьшинши маьлек аягын йылгаларга эм сув шыгатаган ерлерге тоькти. Олар да кан болдылар.

5Мен сув маьлегининъ: «Ай, Бар Болып Туратаган эм Бар Болган Сыйлы (Раббий), Сен бу затларга карсы оьким шыгарганынъ уьшин аьдилсинъ!

6Олар Сага багысланганлардынъ эм де пайхамбарлардынъ канларын тоьккени уьшин, Сен оларга канды ишпеге бердинъ: олар ога тийисли», – дегенин эситтим.

7Курман этилуьвши ерден баскадынъ: «Ай, буьтин дуныяды туткан Раббий Алла! Сенинъ шыгарган оькимлеринъ акыйкат эм туврашыл!» – дегенин эситтим.

8Доьртинши маьлек аягын куьнге тоькти: соны ман куьнге аьдемлерди оты ман куьйдирмеге ызын берилди.

9Куьшли иссилик аьдемлерди куьйдирди, ама олар тевбеге туьспедилер, бу баьлелер уьстинде куваты болган Аллады данъкламай, Онынъ атын яманладылар.

10Бесинши маьлек оьз аягын йырткыштынъ тагына тоькти: йырткыштынъ патшалыгы караланды эм аьдемлер шеккен азапларыннан тиллерин тислей эдилер.

11Азапларыннан эм яраларыннан Коьктеги Аллады яманладылар, ама, ислериннен тайып, тевбеге туьспедилер.

12Алтыншы маьлек оьз аягын уллы Ефрат сувына тоькти: куьн шыгатаган яктан келген патшаларга йол аьзир болар уьшин, Ефрат сувы курыды.

13Сонъ мен аздаадынъ, йырткыштынъ эм де ялган пайхамбардынъ авызыннан шыгаятырган, бакага усаган уьш кара йинди коьрдим.

14Олар – аьлемет нышанлар этуьвши кара йин рухлары. Шыгып, буьтин дуныяды туткан Алладынъ уллы куьнинде болаяк согыска савлай дуныядынъ патшаларын йыймага барадылар.

15«Мине Мен, карактай, сакламастан келеятырман: яланъаш юрмес эм уятлыгы коьринмес уьшин уяв турувшы эм кийимин уьстинде саклавшы – наьсипли!» (– дейди Иса.)

16Уьш кара йин патшаларды еврейше «Армагедон» деген ерге йыйды.

17Етинши маьлек аягын авага шашты: Алла уьйиндеги тактан: «Болып кутылды!» – деген куьшли давыс эситилди.

18Сонъ ясынок-айындырыклар, коьк гуьрилдевлер, тавыслар шыктылар эм ер уьстинде аьдем яратылганнан бери болмаган, сондай бир уьйкен ер сенъкилдеви болды.

19Уьйкен шахар да уьшке боьлинди, миллетлердинъ шахарлары да ойылдылар. Уллы Бабыл да Алла алдында эске алынды эм ога кызган ашувынынъ шагыр аягы берилди.

20Баьри араллар да каштылар, тавлар да йок болдылар.

21Коьктен аьдемлерге аьр бири талант[15] тенъли болган буршак явды. Буршак баьлеси уьшин аьдемлер Аллады яманладылар, неге десе болган баьле бек авыр эди.


### 17


Каьхпе эм йырткыш


1Меним касыма ети аягы болган ети маьлектинъ бириси келип: «Кел мунда, мен сага шорылдап аккан сувларда олтырган уллы каьхпеге оьким кесилгенин коьрсетейим.

2Оны ман каьхпеликте дуныя патшалары болганлар, онынъ каьхпелик шагырыннан ер юзинде яшаганлар да эсиргенлер», – деди.

3Сонъ маьлек мени Рухтынъ бийлегени мен шоьлге коьширди. Онда мен хатынды коьрдим. Хатын ети баслы, он муьйизли кызыл бир йырткыштынъ уьстинде олтыры эди. Йырткыштынъ савлай уьстинде ассылык эттиретаган атлар язылган эди.

4Хатын кызыл эм карагошкыл-кызыл кийимлер кийип, алтын, баалы таслар эм ынжылар ман безекленген эди. Колында шийкендиретаган затларга эм каьхпелигининъ кирине толган алтын аякты ыслаган эди.

5Манълайында сыры болган бир ат язылган эди:

«Уллы Бабыл – каьхпелердинъ эм дуныядынъ шийкендиретаган затларынынъ анасы».

6Хатын Аллага багысланганлардынъ эм Исадынъ шаатларынынъ канына эсирген эди. Оны коьргенде мен бек сейирсиндим.

7Ама маьлек: «Не затка соьйтип сейирсиндинъ? Мен сага хатыннынъ эм оны юргистетаган ети баслы, он муьйизли йырткыштынъ сырын ашайым.

8Сен коьрген йырткыш бир заманларда бар эди, ама энди йок. Ол туьпсиз опкыннан коьтерилеек эм йойылувына бараяк. Ер юзинде яшайтаганлар, дуныя яратылганнан бери атлары яшав китабына язылмаганлар, йырткышты коьрселер сейир этееклер. Неге десе ол бир заманларда бар эди, энди йок, ама янъыдан болаяк.

9Муны анъламага акыл керек. Ети бас – ол хатын минип олтырган ети тав эм де ети патша.

10Олардынъ беси йыгылды, бириси турады, етиншиси аьли де келмеген. Келсе де ол коьпке калмаяк.

11Бир заманларда яшаган, ама энди болмаган йырткыш – сегизинши патша. Ол сол етидинъ бириси эм йойылувына бараяк.

12Сен коьрген он муьйиз – баска он патша. Олар энди де патшалыкларын алмаганлар, ама патшалык этпеге аькимликлерин йырткыш пан бирге бир саьатке алаяклар.

13Олардынъ мыратлары бир, соны уьшин патшалар оьз куьшлерин эм аькимликлерин йырткышка бередилер.

14Олар Козы ман согысаяклар, тек Козы оларды енъеек, неге десе Козы – бийлердинъ Бийи эм патшалардынъ Патшасы, Оны ман бирге болганлар да шакырылган, сайланган эм Ога туьз болган аьдемлер».

15Маьлек тагы да: «Сен коьрген каьхпе олтырган сувлар – халклар, ямагатлар, миллетлер эм тиллер.

16Сен коьрген он муьйиз эм оларды юргисткен йырткыш каьхпеди коьрип болмаяклар эм оны йойып, яланъаш этееклер, кевдесин ашаяклар, оьзин отта ягаяклар.

17Неге десе Алла Оьзининъ мырадын толтырув ойын патшалардынъ юреклерине салган. Соьйтип олар, Алладынъ соьзлери толганша, бир ниетли болып, патшалыкларын йырткышка берееклер.

18А сен коьрген хатын – уллы бас шахар: ердинъ патшаларына ол патшалык этеди».


### 18


Бабылдынъ йыгылувы


1Сонъ мен коьктен туьсип келеятырган баска бир маьлекти коьрдим. Онынъ бек уьйкен аькимлиги бар эди. Ер онынъ данъкы ман ярыкланды.

2Маьлек десенъ коьтеринки давысы ман:

«Уллы Бабыл йыгылды!

Ол кара йинлердинъ меканы,

аьр туьрли арам рухтынъ,

аьр туьрли арам эм шийкендирген кустынъ

турак ери болган.

3Онынъ каьхпелигининъ кутырган шагырыннан

буьтин миллетлер эсиргенлер;

ер юзининъ патшалары оны ман каьхпеликте болдылар,

ер юзининъ саьвдегерлери де

онынъ эсапсыз моллыгыннан байыдылар», – деди.

4Сонъ мен коьктен тагы да бир баска давыс эситтим. Ол:

«Халкым меним,

Бабыл ман бирге куьнасына кирмеек,

басына келетаган баьлелер мен язаланмаяк болсанъ,

оннан шык!

5Коькке дейим етти уьсти-уьстине йыйылган куьналары,

эткен яманлыкларын Алла эске алды.

6Бабыл не кадер берген болса,

сиз де сол кадер кайтарынъыз,

эткен затлары уьшин ога эки кабат кайтарынъыз.

Шагыр берген аягын, сиз энди кайтарганда

эки кабат толтырынъыз.

7Не кадер ол оьзин коьтерип, байлыкта яшаган болса,

сиз де ога сол кадер азап эм кайгы ман кайтарынъыз.

Неге десе ол: „Патша болып олтыраман,

кайгыргандай, тул хатын тувылман“, – деп айтады.

8Сога коьре басына туьсеек баьлелер –

оьлим, кайгы, ашлык – бир куьннинъ ишинде келеек;

от пан яндырылаяк,

неге десе ога оьким шыгарган Раббийдинъ куьши уьйкен».

9Бабыл ман каьхпеликте болып, байлыкта яшаган ер патшалары, янган шахардынъ уьстиннен шыккан туьтинди коьрип, коькиреклерине согып-согып, йылаяклар.

10Онынъ азабына эректен коркып карап:

«Уллы шахар Бабыл –

кайгы сага, кайгы, куьдиретли шахар!

Бир саьаттинъ ишинде сага оьким кесилди», – деп айтаяклар.

11Ер юзининъ саьвдегерлери йылап кайгыраяклар. Неге десе энди эш бирев де олардан бир зат та сатып алмаяк:

12алтын эм куьмис затларды, баалы тасларды эм ынжыларды, юка кетенди, йибекти, кызыл эм карагошкыл-кызыл кумашларды, туьрли кокысы болган тереклерди, пил суьегиннен ясалган туьрли затларды, баалы тереклердинъ агашыннан, езден, темирден эм мермерден ясалган туьрли савыт-садакты,

13аска салынатаган ийис-кокыслы оьленлерди, тамырларды, майларды, ладан ийисти, мирди[16], шагырды, зейтун майын, яхшы унды эм бийдайды, мал-туварларды, койларды, атларды, арбаларды эм кулларды – аьдемлердинъ янларын эш бирев де сатып алмаяк.

14«Янынъ куьсеген пискен емислер Сенде йок болдылар; Буьтин байлыгынъ эм барлыгынъ йойылдылар. Аьдемлер энди оларды табалмаяклар», – деп айтаяклар.

15Бабылда бу затларды сатып байыган саьвдегерлер, онынъ азабын коьргенде, коркаяклар. Эректе калып, оькирип йылаяклар.

16«Юка кетенге, кызыл эм карагошкыл-кызыл кумашларга кийинген, алтынга, баалы тасларга эм ынжыларга ярасыкланган уллы шахар, кайгы сага, кайгы!

17Бир саьаттинъ ишинде байлыгынъ куьл болды!» – деп айтаяклар.

18Кеме басшылары, кеме йолавшылары, денъизшилер эм денъизде ислегенлер – баьриси де эректен янган шахардынъ уьстиннен шыккан туьтинге карап: «Кайсы шахар сосы уллы шахар ман тенълесер?» – деп бакырысаяклар.

19Топырак пан басларын себип, кайгырып, йылап:

«Уллы шахар – кайгы сага, кайгы!

Денъизде кемелери болганлардынъ баьриси де

сеннен, баалы затларынънан байыганлар.

Эм мине сен бир саьаттинъ ишинде куьл болдынъ!» – деп кышкыраяклар.

20А сен, коьк, суьйин!

Эм сиз, Аллага багысланганлар,

элшилер эм пайхамбарлар, суьйининъиз!

Алла, сосы шахарга оьким кесип, оьшинъизди алды.

21Сол заманда куьшли бир маьлек, туьйирмен тастай уьйкен тасты алып, денъизге атты эм:

«Сосындай аявсызлык пан уллы шахар Бабыл

корланаяк эм оннан сонъ табылмаяк.

22Сенде не лирада ойнавшылардынъ, не йырлавшылардынъ,

Не дуьдикте, не де зурнада ойнавшылардынъ сеси эситилмеек.

Сенде бир туьрли оьнер мен каьр шегуьвши табылмаяк.

Туьйирмен таслардынъ тавысы энди сенде эситилмеек.

23Сенде энди шырактынъ ярыгы янмаяк,

Келин мен киевдинъ давыслары энди эситилмеек.

Саьвдегерлеринъ дуныядынъ уллы аьдемлери эдилер.

Саьарлигинъ мен баьри миллетлер йолдан тайдылар.

24Бабылда пайхамбарлардынъ,


Аллага багысланган баьри аьдемлердинъ

эм буьтин ер юзинде (шуьшсиз) оьлтирилгенлердинъ каны Онынъ мойнында», – деди.

### 19


Раббийди мактанъыз


1Сонъ коькте уьйкен ямагаттынь коьтеринки давысына усаган авазды эситтим:

«Аллелуя[17]!

Куткарылув, данък эм куьш – Алламыздан.

2Неге десе Онынъ оькимлери тувра эм акыйкат:

каьхпелиги мен ерди йойган уллы каьхпеге

Ол оьким шыгарды

эм кулларынынъ каны уьшин оьш алды».

3Тагы да: «Аллелуя!

Каьхпединъ янганыннан туьтин оьмирлер бойы шыгаяк», – дедилер.

4Сонда йырма доьрт тамада эм доьрт янувар тагында олтырган Аллага сежде этип:

«Амин! Аллелуя!» – дедилер.

5Тактан тагы да бир сес:

«Алламыздынъ баьри куллары –

Кишкейиннен уьйкенине дейим Оны сыйлаганлар,

Оны данъкланъыз!» – деди.

6Тагы да уьйкен ямагаттынъ давысына, шорылдап аккан сувлардынъ эм куьшли коьк гуьрилдевдинъ тавысына усаган сестинъ:

«Аллелуя!

Неге десе буьтин дуныяды туткан Раббий Алламыз

Патшалык этеди!

7Куванаяк эм шатланаяк!

Аллады данъклаяк!

Неге десе Козыдынъ неке кыюв тойынынъ заманы келди,

Онынъ келини аьзир болды.

8Алла оны таза эм йылтыраган юка кетенге

кийиндирди», – дегенин эситтим. Бу юка кетен – Аллага багысланганлардынъ туврашыл ислери.

9Маьлек мага: «Яз: „Козыдынъ тойына шакырылганлар – бактылы!“» – деди. Тагы да: «Бу соьзлер – уьшини мен де Алладыкы», – деп косты.

10Ога сежде этеек болып, мен аягына йыгылдым. Тек ол: «Булай этпе! Мен Исага шаатлыкларын юргисткен (иман) кардашларынънынъ эм сенинъ кызмет досынъман. Аллага сежде кыл! Эм бил: Исага шаатлык этуьв – пайхамбарлыктынъ рухы», – деди.


Ак аттынъ уьстинде атлы


11Сонда мен коьк ашылганын эм онда ак ат турганын коьрдим. Уьстиндеги Атлыдынъ аты – Сенимли эм Акыйкат. Атлы тувра оьким кеседи эм согысады.

12Онынъ коьзлери – от ялынындай, басында коьплеген тажлары бар, уьстинде оьзиннен баска бирев де билмеген аты язылган эди.

13Онынъ абасы (кийими) канга баткан эм Ога «Алладынъ соьзи» деген ат берилген эди.

14Атлыдынъ артыннан соьйтип ак атлардынъ уьстинде таза эм ак юка кетенлерге кийинген коьктеги аьскерлер бара эдилер.

15Миллетлерди енъер уьшин, атлыдынъ авызыннан оьткир кылыш шыгады. Оларды темир таягы ман багаяк. Буьтин дуныяды туткан Алладынъ кызган ашувынынъ шагырын шыгарган юзим эзгишинде юзим тапталаяк.

16Абасында эм бутында патшалардынъ Патшасы эм бийлердинъ Бийи деген аты язылган.

17Мен тагы да бир маьлекти коьрдим. Ол, куьнде турып, коьктинъ ортасында ушкан баьри кусларга:

18«Патшалардынъ, аьскер аькимлердинъ, куьшлилердинъ, атлардынъ эм атлылардынъ, азатлардынъ эм ыргатлардынъ, уллылардынъ эм кишкейлердинъ – баьрисининъ этин емеге йыйылып, Алладынъ уллы тойына келинъиз!» – дегенин эситтим.

19Сонъ йырткыштынъ, дуныя патшаларынынъ эм олардынъ аьскерлерининъ атта Олтырган эм Онынъ аьскери мен согыспага йыйылганларын коьрдим.

20Йырткыш эм онынъ алдында аьлемет нышанлар коьрсеткен, соьйтип, йырткыштынь тамгасын алып сынтасына табынганларды алдаган ялган пайхамбар есирге алындылар. Экиси де янып турган отлы, коькиртли коьлге тирилей тасландылар.

21Калганлар атта Олтырганнынъ авызындагы кылышы ман оьлтирилдилер. Баьри куслар олардынъ этлерине тойдылар.


### 20


Мынъ йыл


1Сонъ коьктен туьсип келген бир маьлекти коьрдим. Колында туьпсиз опкыннынъ ашкышы эм уьйкен шынжыры бар эди.

2Маьлек аздаады – ибилис эм шайтан деп аталган бурынгы йыланды ыслап, мынъ йылга байлады

3эм туьпсиз опкынга таслады. Сонда маьлек ибилисти, мынъ йыл оьткенге дейим миллетлерди тагы алдап болмасын деп, капады эм киртлерге мухыр салды. Сонъында ибилис босатылмага керек, тек аз заманга.

4Оннан сонъ такларды коьрдим. Такларда олтырганларга оьким шыгармага эркинлик берилген эди. Исага эткен шаатлыклары эм Алладынъ соьзи уьшин басы кесилгенлердинъ янларын да коьрдим. Олар – йырткышка да, онынъ сынтасына да сежде кылмаган эм не манълайына, не колына онынъ тамгасын салып кабыл этпеген аьдемлер.

5Олар тирилип, Иса Масих пен мынъ йыл патшалык суьрдилер. Ол – оьлилерден биринши тирилуьв. Калганлар, мынъ йыл оьтпей, оьлилерден тирилмедилер.

6Биринши тирилуьвге косылганлар – бактылы эм Аллага багысланган. Оларга экинши оьлимнинъ аькимлиги йок. Олар Алладынъ эм Масихтинъ дин куллыкшылары болаяклар, Масих пен мынъ йыл патшалык суьрееклер.


Ибилистинъ опыравы


7Мынъ йыл кетсе, шайтан тутнагыннан босатылаяк.

8Оннан шыгып, ердинъ доьрт шетинде яшаган миллетлерди – Гог пан Магогты алдап, согыска баьрисин йыяяк. Олар, денъиз кумындай, сансыз болаяклар.

9Ердинъ аьр ягына кирип, Аллага багысланганлардынъ турган ерин, Алла суьйген шахарды курсап алдылар. Ама коьктен туьскен от баьрисин ютты.

10Оларды алдаган ибилис десенъ отлы, коькиртли коьлге тасланды. Йырткыш эм ялган пайхамбар да онда. Олар кеше де, куьндиз де оьмирлер бойы азап шегееклер.


Оьлгенлерге оьким


11Оннан сонъ мен уьйкен ак такты эм онда Олтырганды коьрдим. Онынъ каравыннан ер эм коьк каштылар, йойылып кеттилер.

12Оьлилердинъ уллыларын-кишкейлерин де коьрдим. Олар тактынъ алдында тура эдилер. Сонъ китаплар ашылды. «Яшав китабы» деп аталган баска бир китап та ашылды. Оьлилерге, китапларда язылганындай, ислерине коьре оьким шыгарыла эди.

13Денъиз оьзиндеги оьлилерди кайтарды, оьлим эм ахырет те оьзлериндеги оьлилерди кайтардылар. Баьрисине де эткен затларына коьре оьким шыгарылды.

14Сонъ оьлим эм ахырет отлы коьлге тасланды. Сол отлы коьл – экинши оьлим.

15Аты яшав китабына язылмаганлардынъ баьриси де отлы коьлге тасландылар.


### 21


Янъы коьк эм ер


1Мен янъы коьк эм янъы ерди коьрдим. Алдынгы коьк пен ер йойылып кеткен эди, денъиз де энди йок эди.

2Мен кие шахарды, янъы Ерусалимди, коьрдим. Ол коьктен, Алладынъ алдыннан келе эди. Шахар, оьзининъ киевине аьзирленген келиндей, ярасыкланган эди.

3Тактан коьтеринки тавыс: «Мине Алладынъ меканы – аьдемлер арасында. Ол олардынъ арасында яшаяк. Олар Онынъ халкы болаяк, Алла Оьзи де олар ман бирге болып, Алласы болаяк.

4Олардынъ баьри коьзясларын суьртеек. Оьлим энди болмаяк, кайгы да, бакырык та, авырув да энди болмаяк, неге десе алдынгы баьри зат та кетти», – деди.

5Сол заманда такта Олтырган: «Мине, баьри затты янъы этемен!», а мага: «Яз, неге десе бу соьзлер сенимли эм акыйкат», – деди.

6Эм косты: «Аьр зат тамам! Мен – Альфа эм Омега, Басы эм Сонъыман. Сувсаганларды тоьлевсиз яшав шокырагыннан алынган сув ман савгаларман.

7-8Ким енъеди, сол бу затлардынъ асабасы болаяк. Мен ога Алла болаякпан, ол да Мага ул. Коркаклардынъ, сенимсизлердинъ, шийкендиргенлердинъ, аьдем оьлтируьвшилердинъ, каьхпеликке берилгенлердинъ, саьаршилердинъ, бутларга табынувшылардынъ эм баьри оьтирикшилердинъ бактысы – янып турган отлы, коькиртли коьл. Сол – экинши оьлим».


Янъы Ерусалим


9Сонъгы ети баьле-казага толган ети аягы болган ети маьлектинъ бириси келди. Ол мени мен соьйлесип: «Кел булайга, мен сага Козыдынъ хатыны болаяк келинди коьрсетейим», – деди.

10Сонъ мени Рухтынъ бийлеви мен бир бийик, уьйкен тавга коьтерди эм коьктен, Алладынъ алдыннан туьсип келеятырган кие шахарды, Ерусалимди, коьрсетти.

11Бу шахар Алладынъ данъкы ман яркырайды эм онынъ ярыгы, куьрт сиседей, ашык болган бек баалы яспис тасына усайды.

12Шахарды он эки капысы болган уьйкен, бийик ирге курсап алады. Он эки капыды он эки маьлек саклайды. Капыларга Исраил улларынынъ он эки ырувынынъ атлары язылган.

13Куьнтувардан – уьш капы, сырттан – уьш капы, кубыладан – уьш капы, куьнбатардан да уьш капы бар.

14Шахардынъ иргеси он эки негизге таянады эм аьр биринде Козыдынъ он эки элшисининъ бирер аты язылган.

15Мени мен соьйлеген маьлектинъ колында шахарды, онынъ капыларын, иргесин оьлшемеге алтын таягы бар эди.

16Шахар доьрткил болып, узыны ман эни бирдей эди. Маьлек шахарды таягы ман оьлшеди. Аьр бир ягы 12 000 стадия[18] болып шыкты. Узыны да, эни де, бийиклиги де бирдей.

17Маьлек шахардынъ иргесин де оьлшеди: ол кулланатаган аьдем оьлшеми мен 144 аршын[19] болып шыкты.

18Шахардынъ иргеси яспис тасыннан, оьзи болса ярык сисеге усаган таза алтыннан этилген эди.

19Иргединъ негизлери туьрли баалы таслар ман: биринши негиз – яспис, экиншиси – сапфир, уьшиншиси – халкидон, доьртиншиси – зубаржат,

20бесиншиси – сардоникс, алтыншысы – сардис, етиншиси – хризолит, сегизиншиси – берил, тогызыншысы – топаз, оныншысы – хризопраз, он бириншиси – гиацинт, а он экиншиси – аметист пен ярасыкланган эдилер.

21Он эки капы – он эки ынжы. Аьр бир капы – бир сав ынжыдан. Шахардынъ уьйкен йолы – сиседей ашык таза алтыннан.

22Шахарда Алла уьйин коьрмедим, неге десе шахардынъ табынув уьйи – буьтин дуныяды туткан Раббий Алла эм Козы.

23Шахарга куьн мен айдынъ яркыраганы керек тувыл. Алла данъкы онынъ уьстинде яйнайды эм Козы – онынъ шырагы.

24Миллетлер шахардынъ ярыгында юрееклер, дуныя патшалары оьзлерининъ данъкларын мунда аькелееклер.

25Шахардынъ капылары куьндиз киртленмеек, неге десе онда туьн болмаяк.

26Сосы шахарга миллетлердинъ данъкы эм оьрмети аькелинеек.

27Эш бир арам зат, шийкендирген иске эм оьтирикке берилген эш бирев де сосы шахарга кирмеек, тек аты Козыдынъ яшав китабына язылганлар кирееклер.


### 22


1Маьлек мага Алладынъ эм Козыдынъ тагыннан шыгатаган, куьрт сиседей, яркыраган яшав сувынынъ йылгасын коьрсетти.

2Шахардынъ уьйкен йолынынъ ортасыннан агатаган сувдынъ эки ягасында яшав тереги оьседи. Йылда он эки туьрли емис – аьр ай янъы емис аькеледи. Теректинъ япыраклары – миллетлерди эмлейтаган дарман.

3Энди эш бир наьлет калмаяк. Сол шахарда Алладынъ эм Козыдынъ тагы куралаяк. Куллары Ога кызмет кылаяклар.

4Олар Онынъ юзин коьрееклер, аты олардынъ манълайында болаяк.

5Туьнлер энди болмаяклар, аьдемлерге не шыраклардынъ, не куьннинъ ярыгы керек болмаяк, неге десе Раббий Алла Оьзи олардынъ уьстинде ярыкланаяк эм олар оьмир оьмирге патшалык суьрееклер.


Иса Масихтинъ келуьви


6«Бу соьзлер туврашыл эм акыйкат. Сонынъ уьшин пайхамбарлардынъ рухын коьтеретаган Раббий Алла мени, Оьзининъ маьлегин, тезден болаяк затларды кулларына коьрсетпеге йиберди», – деди маьлек.

7«Мине, тезден келеекпен! – (дейди Иса,) – сосы китаптынъ пайхамбарлык соьзлерине тынълаганлар – бактылы!»

8Мен, Яхъя, мунынъ баьрисин де эситкенмен эм коьргенмен. Эситкен эм коьрген заманда, бу затларды мага коьрсеткен маьлектинъ аякларына йыгылып, сежде кылмага ымтылдым.

9Ама ол мени токтатты: «Этпе оны! Мен – сенинъ, пайхамбар кардашларынънынъ эм сосы китаптынъ соьзлерине кулак салганлардынъ кызмет досыман. Аллага сежде кыл!»

10«Сосы китаптынъ пайхамбарлык соьзлерин мухырлама, – деди, – неге десе олардынъ толув заманы ювыкта.

11Яманлык эткенлер яман эткенлерин коймасын, кирли болган кирли ислерин суьрдирсин, туврашыл тагы да тувралык этсин эм оьзин Аллага багыслаган багыслап турсын».

12«Мине, мен тезден келеекпен, – (дейди Иса,) – Меним береек савгаларым янымда. Аьр кимге эткен затларына коьре тийислисин береекпен.

13Альфа эм Омега, Бириншиси эм Ахырысы, Басы эм Сонъы Менмен.

14Кийимлерин ювганлар – бактылы! Соьйтип, олар яшав терегиннен ашамага эркинлик алып, шахарга капыдан кирееклер.

15Ийтлер[20] эм саьаршилер, каьхпеликке берилгенлер эм аьдем оьлтируьвшилер, бутларга табынувшылар эм оьтирикти суьйип, алдав ман яшаганлар – баьриси де шахардынъ тысында калаяклар.

16Мен, Иса, бу затларды иман ямагатларына шаатламага маьлегимди йибердим. Мен – Дауттынъ тамыры эм несили, яркыраган танъ юлдызы».

17Келин эм Рух: „Кел!“ – дейдилер. Соны эситкен аьр ким де: „Кел!“ – десинлер. Баьри сувсаганлар келсин, ким суьйсе, сол яшав сувын тоьлевсиз ишсин!

18Сосы пайхамбарлык китаптынъ соьзлерин эситкен аьр аьдемге шаатлайман: ким сосы соьзлерге бир зат косса, Алла сосы китапта язылган баьле-казаларды косар.

19Ким сосы пайхамбарлык китаптынъ соьзлериннен бир зат алып тасласа, Алла да сосы китапта язылган яшав терегиннен эм кие шахардан ога туьскен уьлисти алып таслаяк».

20Бу затлардынъ баьрисин шаатлайтаган: «Аьше, тезден келеекпен!» – дейди. Амин. Кел, Раббийимиз Иса!

21Раббий Исадынъ шапагаты баьри мен болсын!


## Соьзлик


Эскертпе: Доьрткил скобкаларга алынган соьзлер энъ эски грек текстлерде распайды.

Кыскартувлар:

э. а. – Масих тувганнан алдын, эрамыздан алдын.

я. э. – Масих тувганнан сонъ, янъы эра.


Абил – Адам ман Хавадынъ экинши улынынъ аты. Алла Абил эткен курманды кабыл эткенде, уьйкен кардашы Кабил, куьнлеп, Абилди оьлтиреди. Бу зат аьдем дуныясынынъ тарихинде биринши аьдем оьлтируьв эди. (Мат 23:35; Им. ювыт. 11:4).


Адам – Алладынъ эмири мен болган биринши аьдем. Аьдемлер дуныясы Адамнан эм Хавадан басланган. Олар, Алла берген йорыкты толтырмай, куьналы болган себепли аьдемлердинъ тувдыкларына куьналары уьшин язалавга оьлим берилген. (Рим 5:12-14; 1Кор 15:45-49).


Акша авыстырувшылар – Ювытлар Алла уьйи уьшин йылда ярым шекел (эки динар) ясакты тоьлемеге керек эди. Бу ясакты тоьлер уьшин Урым акшасын кулланув арам деп саналган, неге десе акшада бутлардынъ (идоллардынъ) символлары бар эди. Сонынъ уьшин Урым акшасын ювыт акшасы ман авыстырмага керек болган. Ама акша авыстырувшылардынъ бу ис уьшин талаплаган аклары керегиннен уьйкен эди.


Алла патшалыгы – Алладынъ дуныяда, патшадай, басшылык этуьви (Инжил, Мат 3:23, Лука 11:20). Алладынъ ыхтыярына бойсынып яшав.


Алла соьзи – 1) кара: Кие Язувлар; 2) Иса Масихтинъ окувы; 3) («Соьз» уьйкен аьрип пен язылса) Иса Масихтинъ Оьзи.


Алла Улы – Алла Соьзи, Иса Масих. Алла Соьзи заманнынъ басыннан алдын Алладынъ ишиннен туватаганы уьшин Масих Алла Улы деп аталады.


Алла уьйи – бурынгы ювытлардынъ Аллага табынув уьйи. Ерусалимде орынласкан Алла уьйин бас деп Сулеймен патша салган эди. Бу уьй элдын арамыздан 6-ншы юзйыллыкта бузылган. 5-нши юзйыллыкта янъыдан куралган эм курман этилетаган орын болган. Иса Масих оьлип тирилгеннен 40 йыл сонъ, янъы эрадынъ 70-нши йылында Алла уьйи урымшылар ман йок этилди.


Амин – ювыт тилинде «солай болсын» деген маьнеди анълатады.


Арамей тил – бурынгы еврей (ювыт) эм арап тиллерге ювык тил. Иса Масихтинъ заманында ювытлардынъ куьнлик тили (еврей тил тек синагогларда кулланылатаган эди).


Асия – (С буква ман язылады) Урымнынъ шетиндеги аьлиги Кишкей Азиядынъ (Турциядынъ) бир кесек ерининъ аты. Онынъ бас каласы Эфес болган. Азия сосы ерден атын алады, ама соьле бу соьз баска ерлерди анълатады эм оларды карыстырмага ярамайды. (Эл. Ислери 19:26; Я.а.с. 1:4).


Ассылык – Алла акында яман соьз айтув.


Ата, Атам – арамей тилде «Абба». Соьйтип Иса Масих Аллаху-Таалага айткан, сонъында сокталары да солай айтканлар. (Мк 4:36, Рим 8:15).


Ашыткысыз оьтпек байрамы – кара: «Пасха байрамы».


Аьдем Улы – арамей тилде «киси», «инсан», Кемшиликсиз инсан болганы себепли Иса Масих уьшин кулланылган титул (Таурат, Даниял 7:13).


Аьлеклик аькелеек шийкендирген зат – 1) э. а. 167-ншы йылда селевкид император Антиох Эпифан (Эски Антласув, Даниял 9:27) Ерусалимде Алла уьйинде орынластырган бут (идол); 2) я. э. 70-нши йылында Юдеядынъ коьбисин аьлек эткен урым аскерлери; 3) Келеекте Аллага карсылык этеек душпан, таьжел, антихрист.


Аьжейип нышан – Аьдемге Алладынъ йибергенин анълатар уьшин этилген, аьдеттеги табиат законлары ман анълатпага амал болмаган бир коьринис, ис, зат.


Баалзабул – шайтан.


Баска миллетлилер – ювыт болмаганлар.


Бу дуныядынъ басшысы – шайтан, ибилис.


Бут – идол, оьтирик алладынъ сынтасы.


Греклер – Иса Масихтинъ заманында тек Грецияда тувыл, Орта денъиздинъ буьтин куьнтувар кесегинде де яшаган эм грек тилинде соьйлеген халк. Инжилдинъ бир ерлеринде «ювыт болмаганлар» деген маьнеди анълатады. Масихтинъ заманында грек тили дуныядынъ коьп еринде анъламлы болган, сол себепли Инжилдинъ оригиналы грек тилинде язылган.


Даут улы – Исраилдинъ уллы патшасы Даут (э. а. 1010–970 йыл.) ырувыннан шыккан Иса Масихтинъ титулы.


Динар – урым акшасы; Иса Масихтинъ заманында аьдетли исшилерге куьнде бир динар тоьленeр эди.


Дин аьлими – Кие Язувларды коьшируьвди, анълатувды эм уьйретуьвди каьрлеген ювыт дин аьдеми.


Дин куллыкшысы – Алла ман аьдемлер арасында эм Аллага курманлык эттируьвдей дин ислери мен каьрлеген киси.


Еврейше – ювыт тили. Эски Антласувдынъ коьбиси еврейше, бир кесеги арамейше язылган. Иса Масих заманында ювытлардынъ коьбиси еврей тилине бек усаган арамей тилинде соьйлейтаган болганлар.


Забур – Аллага шуькир этуьвин билдиретаган эм данъклайтаган зикирлер йыйынтыгы. Булардынъ бир кесегин патша Даут язган.


Зилот – Масихтинъ заманында Исраилди урым аскершилерден тазаламага шалыскан аьдем.


Ибилис – шайтан (сатана).


Ибрагим – Ибрагим пайхамбар исраилшилердинъ эм баска халклардынъ несиллерининъ басы. Кие Китапта ол, яшав аьллерге эм аьдемлердинъ баа беруьвине карамай, бир Аллага шынты юрек пен берилгенликтинъ, онынъ баьри буйырыкларын толтырмага аьзирликтинъ уьлгиси болады (Рим 4; Им. ювыт. 11:8-19).


Ирод – Инжилде бес кисидинъ аты: 1) э. а. 40-ншы ман 4-нши йыллар арасында, Урым империясына бойсынып, Палестинге басшылык эткен «Уллы» Ирод. Ол оьлгенде, онынъ патшалыгы уьш улы арасында боьлинген эди: Юдея ман Самария Ирод Архелайга (э. а. 4-нши йыл – эрамыздынъ 6-ншы йылы), Галилея ман Перея Ирод Антипага (э. а. 4-нши йыл – эрамыздынъ 39-ншы йылы), керуьв-куьнтувар ерлер Пилипке (э. а. 4-нши йыл – эрамыздынъ 33–34-нши йылы) берилген эди. 2) Иродлардынъ энъ залымы Ирод Архелай (Мат 2:22). 3) Ирод Антипа (яде тетрарх Ирод) оьзининъ оьгей кардашынынъ пишеси Иродиадага уьйленер уьшин биринши пишесине талак салган эди. Яхъя пайхамбар бу исти айыплаганда, Ирод оны, ыслатып, оьлтирген эди. Иса Масихти, оьким шыгарсын деп, Понтий Пилатка йиберген де сол Ирод эди. 4) Уллы Иродтынъ тувдыкларыннан 1-нши Ирод Агриппа патша эрамыздынъ 37-нши мен 44-нши йыллар арасында Палестиннинъ туьрли ерлерине басшылык эткен, 44-нши йылда оьлген (Инжил, Эл. Ислери 12:20-23). 5) 1-нши Ирод Агриппадынъ улы болган 2-нши Ирод Агриппа атасынынъ патшалыгын эрамыздынъ 48-нши йылында алган эди. Элши Паулдынъ оькиминде (судында) болган сол Агриппа эди (Эл. Ислери 25:13 – 26:32).


Иродтынъ аьдемлери – Ирод Антипа ягы болган ювытлар куьби.


Исхак – Ибрагим мен Сарадынъ улы, Якуптынъ атасы болып Якуп аркалы ювытлардынъ атасы болган (Эл. Ислери 7:8).


Йин – коьзге коьринмейтаган, шайтанга куллык этетаган кара куьш.


Канай – кара: Зилот.


Каш – шуьшли аьдемди, шуьй мен керип, оьлтирер уьшин кулланылган агаш, дарагаш.


Кесар – Урым императордынъ титулы.


Кие – Алладынъ куллыгына багысланган.


Кие Китап – кара: Кие Язувлар (2-нши маьнеси).


Кие Рух – арапша «Рухулкудус», орысша «Дух Святой». Алладынъ Кие «Яны», аьр ерде болган, коьринмеген «Куьши», «Куваты».


Кие Шатыр – Алла уьйи салынганга дейим исраилшилер Аллага «шаатлык шатыры» деген кие шатырда курман эткенлер эм Ога табынганлар (Эл. Ислери 7:44; Им. ювыт. 8:2-5).


Кие Язувлар – 1) Иса Масихке дейим: Эски Антласув (Таурат, Забур, Пайхамбарлар Язувлары); 2) Иса Масих келгеннен сонъ сол Язувларга – Янъы Антласув (Инжил) да косылды.


Куьна – Адам пайхамбар эм Авадынъ Аллага карсылык эткенлери себептен аьдемлер Алладынъ парызларын толтыралмайтаган эм этпеге суьймейтаган болдылар. Бу аьл «куьна» деп аталады. Куьна инсан кылыгымыздан шыгып, Алладынъ буйырыгына карсы болган ойларды, соьзлерди, ислерди анълатады.


Левит – Исраилдинъ Левий ырувыннан болган Алла уьйинде дин куллыкшыларына ярдам этуьвши аьдем.


Майлав – бурынгы заманларда Аллага куллык этер уьшин кулланылаяк заттынъ уьстине яде янъы куллыкка салынаяк аьдемнинъ басына зейтун майын ягатаган болганлар. Бу соьз Инжилде Алладынъ Кие Рухын иманлыларга беруьвин де анълатады.


Масих – еврейше «Машиях», грекше «Христос», арапша «Масих». Бу соьз «май ягылган аьдем» (кара: майлав) деген маьнеди анълатады. Бурынгы пайхамбарлар Куткарувшы Масих (Иса) келеегин алдын билдиргенлер.


Межлис – грек тилинде «синедрион». Бас дин куллыкшылары, аксакаллар эм дин аьлимлериннен куралган, бурынгы ювытлардынъ дин эм миллет кенъеси.


Нух – Алла яманлыкка баткан аьдемлер дуныясын йок этпеге токтасканда, тек ялгыз бир туврашыл Нухты эм онынъ аьелин сав калдырды (Мат 24:37-38).


Онъ ягында турув – бурынгы ювыт культурасында биревдинъ онъ ягында турувы яде олтырувы – энъ сыйлы эм уллы орын деп саналган.


Ораза тутув – Кие Китаптынъ заманында бу соьз астан-сувдан толысынша токтап турувды анълаткан. Соьйтип, аьдем оьзин Аллага аманатлап, оьзининъ Ога бойсынувын коьрсеткен, Оннан куьнасын кешируьвди эм ярдам этуьвди тилеген (Мат 4:2; Лк 18:12; Эл. Ислери 13:2-3).


Осанна – арамей тилде «Энди куткар!» деген алгыс соьз.


Оьтпек сындырув – иманлылардынъ бирге йыйылып ас ишуьви, Иса Масихтинъ оьлуьвин эслеринде тутар уьшин бирге оьтпек сындырып ашавы.


Парисейлер – бурынгы ювытлардынъ куьшли дин куьби. Таурат парызларын мукаят толтырмага куьрескен аьдемлер. Кара: Садукейлер.


Пасха байрамы – бу байрамда ювытлар Алладынъ Муса пайхамбар аркалы олардынъ аталарын Мысырдагы кул болувдан куткарганын эске туьсиредилер. Курманлык козы шалып, ети куьн бойынша ашыткысыз оьтпек ашайдылар. Сол себептен бу байрам ашыткысыз оьтпек байрамы деп те аталады.


Понтий Пилат – эрамыздынъ 26–36-ншы йыллар арасында Урым империясынынъ Юдея элинде басшылык эткен тоьреши.


Раббий – грек тилинде «кириос». Бу соьздинъ маьнеси «ие», «бий».


Рух – кара: Кие Рух.


Садукейлер – бурынгы ювытлардынъ дин куьби. Ынанган затларынынъ коьбиси мен парисейлерге карсы келедилер, мысалыга: 1) Муса пайхамбарга берилген бес китаптан баска язувларды кабыл этпейдилер; 2) йин, маьлек, ян, еннет, яханем, ахырет болганына эм оьлгенлердинъ тирилеегине ынанмайдылар.


Самарияшылар – ювытлар ман бир неше палестин миллетлерден куралган эм ювытлардай тек Аллага ынанган карысык ырув. Самарияшылар ман ювытлар айкаспайдылар.


Самсон – бурынгы исраилшилердинъ душпанлары ман куьресип турган уллы давдынъ аты (Им. ювыт. 11:32).


Саьат – бурынгы заманларда аьдемлердинъ коьбиси куьн баткан вакытты экинши куьннинъ басы деп санайтаган болганлар. Кеше 12 саьатке яде уьшер саьаттен куралган доьртликлерге боьлинген. Куьн бойы куьн тувган заманнан баслап, 12 саьатке боьлинген. Мысалыга, бу системага коьре куьннинъ уьшинши саьати – 09:00 саьат, тогызыншы саьати – 15:00 саьат. Ама бир неше Инжил аьлимлерине коьре Яхъядынъ Ийги Хабарында буьгуьнги системага усаган система кулланылады. Солай болганда, онда «оныншы саьат» деп язылса, 10:00 саьат деп анъламага керек.


Синагог – ювытлар Аллага табынар уьшин йыйылатаган уьй.


Сион – Ерусалим каласы орынласкан тоьбелердинъ бири. Сион соьзи – «Алладынъ уьйин» яде «Алладынъ халкын» символлы суьвретлейди. «Сионнынъ кызы» деген термин «Ерусалим яшавшылары» деген маьнеди анълатады.


Сокта – бир устаздынъ, дин мектептинъ окувшысы.


Сувда шомылдырылып тазаланув – грекше «вафтисма». Инжилде аьдемнинъ сувда шомылдырылып тазаланувы, онынъ тевбеге туьсип, янъы оьмирде яшап баслаганын анълатады.


Суьлеймен – Дауттынъ улы, Исраилдинъ уьшинши патшасы. Энъ биринши Аллага табынув уьйди Ерусалимде Сулеймен салган (Мат 12:42).


Таварых – терен акыйкатты уьйретуьвши айтув, метафоралы кыска хабар.


Таурат – 1) Алла Муса пайхамбарга берген Кие Йорык (шериат); 2) Эски Антласувдынъ сол Йорыкты ишине алган биринши бес китабы; 3) Эски Антласув китапларынынъ баьриси.


Таурат аьлими, Таурат устазы – кара: Дин аьлими.


Тевбе – арап соьзи болып, «ойын туьрлендируьв» деген маьнеси болган бир грекше соьзди анълатады. Тевбе, куьнады эм менменликти койып, Аллага кайтув.


Тетрарх – кишкей ердинъ (юрттынъ) патшасы.


Урым аьдеми – Урым империясында яшаганлардынъ баьриси де урым аьдеми болмаганлар. Урым аьдеми болувдынъ айырым эркинликлери арасында таяк пан тоьбеленуьв эм кашка керилуьвдей авыр язаларды шекпев эм авыр шуьшлевден акланар уьшин императордынъ оькимин талаплав эди. Тувганыннан баслап урым аьдеми болмаганлар бу эркинликти: 1) куллыктан эркин этилуьв мен; 2) уьйкен кызметтинъ савгасы деп; 3) акша тоьлев мен алатаган эди.


Устаз – дин акыйкатларын окытувшы.


Хаджар – Ибрагим пайхамбардынъ пишеси болган Сарадынъ таьвкеси эди. Хаджар, Ибрагимнен ул (Исмаилды) тапкан, ама Ибрагимнинъ асаба тукым калдырувында тек Сарадынъ улы Исхак болган. Исмаилдан, Алла шапагаты ман, уллы халк – исмаилитлер туьзилген. Оларга оьзлерин араплар аькетедилер.


Харун – Муса пайхамбардынъ уьйкен кардашы, Левий ырувыннан. Алла Таала Муса аркалы Тауратты йибергенде, ювытларга биринши дин куллыкшысы болып Харун айырылган эди. Оннан сонъ бас дин куллыкшылардынъ баьри де Харуннынъ ырувыннан болган (Им. ювыт. 5:4).


Шаатлык шатыры – Кара: Кие шатыр.


Шабат куьни – юма аксамнан юма эртеси аксамга дейим заман арасы; ювытлардынъ эш бир ис этпеген сыйлы куьни.


Элши – грекше «апостолос». Бу соьздинъ Инжилдеги маьнеси – Иса Масих Оьзи акындагы Ийги Хабарды яймага тапшырган аьдем, хабаршы. Сондай атты алганлардынъ бириншилери Исага энъ ювык эм Оны ман бирге юрген он эки соктасы алганлар (Мат 10:1-4; Гал 1:11-19).


Эрегожа киюв эм куьл себуьв – ювытлардынъ уллы кайгыды яде куьнады билдируьв аьдети.


Эски Антласув – 1) Иса Масихтинъ заманыннан алдын язылган 39 кие китап (Таурат, Забур эм Пайхамбарлардынъ китаплары); 2) Алладынъ Муса пайхамбар аркалы Исраил халкы ман эткен, Тауратка негизленген антласувы.


Ювыт – жуьйт, юдей, еврей.


Юбантувшы – грекше «параклитос». Бу соьз, «Ярдамшы» эм «Кенъес беруьвши» деген маьнеди анълатып, Алладынъ Кие Рухы ман тенъ маьнели.


Юдея – 1) Урым империясы заманында Палестиннинъ кубыла кесегиннен туьзилген эл; 2) Оны ман бирге ювытлар коьп болган конъысы эллер.


Ямагат – 1) Иса Масихтинъ уьммети, аьр ерде, аьр заманда да Ога ынанганлардынъ ямагаты; 2) Белгили бир ерде йыйылган, Иса Масихке ынанган аьдемлер куьби.


Янъы Антласув – 1) Иса Масихтинъ кашта тоьгилген кие каны аркалы Алладынъ аьдемлерди куткарув уьшин эткен антласувы; 2) Иса Масихтинъ заманыннан сонъ язылган 27 кие китап (Инжил). Бу китаплардынъ коьбиси эрамыздынъ 70-нши йылына, баьриси де 100-нши йылына дейим язылган.


Ясакшы – Иса Масих заманында Урым империясы уьшин оьз халкыннан ясак йыятаган, сол себептен динин эм элин саткан деп саналатаган ювыт.


## Таблица соответствия имен собственных


Байыр атлардынъ келисуьв кеплерининъ таблицасы — Байыр атлардынъ келисуьв кеплерининъ таблицасы

Иса Масих заманындагы Палестина — Иса Масих заманындагы Палестина

Иса Масих заманындагы Ерусалим каласы — Иса Масих заманындагы Ерусалим каласы

Иса Масих заманындагы Ерусалимде болган Алла уьйининъ планы — Иса Масих заманындагы Ерусалимде болган Алла уьйининъ планы

Иса Масихтинъ заманындагы Урым патшалыгы — Иса Масихтинъ заманындагы Урым патшалыгы

Элши Паулдынъ Ийги Хабарды яяр уьшин эткен биринши — Элши Паулдынъ Ийги Хабарды яяр уьшин эткен биринши

Элши Паулдынъ Ийги Хабарды яяр уьшин эткен экинши — Элши Паулдынъ Ийги Хабарды яяр уьшин эткен экинши

Элши Паулдынъ Ийги Хабарды яяр уьшин эткен уышинши — Элши Паулдынъ Ийги Хабарды яяр уьшин эткен уышинши

Элши Паулдынъ Урымга — Элши Паулдынъ Урымга

[1]

1:10 - %&x-glossary-link&%Раббий%%% куьни: базар куьн.

[2]

2:1 - Маьлегине: яде «хабаршысына». Бу соьз 2:8, 12, 18, 3:1, 7 эм 14-нши аятларда да кулланылады.

[3]

2:6 - Николай: бир сектадынъ басшысы.

[4]

2:17 - Манна: Муса пайхамбардынъ заманында Алла коьктен туьсирип, исраилшилерге ашаткан туздаьм.

[5]

3:14 - %&x-glossary-link&%Амин%%%: %&x-glossary-link&%Масих%%% Исадынъ титулы.

[6]

5:5 - Дауттынь Тамыры, Юда ырувыннан Арслан: Масих Исадынъ титуллары.

[7]

6:6 - 1 оьлшем (грекше хиникс): азык оьлшемининъ кишкейи (1,1 литр).

[8]

6:6 - Бир куьнлик иске: грекше «бир динарга».

[9]

9:11 - Аваддон эм Аполлион: «Йоювшы» деген соьзлер.

[10]

11:19 - Антласув сандыгы: Аьр ягы алтын ман куьпленген сандык. Ишинде антласув язылган таслар сакланадылар.

[11]

12:7 - Микаил: бас маьлектинъ аты.

[12]

14:10 - Ашув аягы: язадынъ символы.

[13]

14:20 - 1600 стадия = 296 км.

[14]

15:3 - Миллетлер: бир неше текстлерде «оьмирлер», бир-эки текстте де «Аллага багысланганлар».

[15]

16:21 - 1 талант = 40 кг.

[16]

18:13 - Мир: баалы аьруьв ийисли май.

[17]

19:1, - 3, 4, 6 Аллелуя: «Раббийди мактанъыз» деген еврейше соьз.

[18]

21:16 - 12 000 стадия = 2 200 км.

[19]

21:17 - 144 аршын = 75 метр.

[20]

22:15 - Ийтлер: яман аьдемлер.